157
1. كنشگرى جامعه مدنى جهانى در عرصه بينالملل
بروز كاركردى ملتها در عرصه بينالملل را مىتوان در قالب مباحث جامعه مدنى جهانى بررسى كرد؛ چرا كه اين مسئله، به نحوى فزاينده موقعيت انحصارى دولت را به چالش كشيده است. گروههاى عضو جامعه مدنى جهانى مانند جنبشهاى زنان، جنبشهاى محيط زيست، جنبشهاى ضد انرژى هستهاى و ساير جنبشهاى فعال در زمينه حقوق بشر و منافع انسانى، از طريق جهتدهى به برنامههاى سياسى خود در چارچوب معيارهاى مشخص، به نظم موجود تداوم مىبخشند و كنشگرى انحصارى دولتها را به ميزان زيادى محدود مىكنند. 1
جامعه مدنى جهانى در مقام يك كنشگر جديد، از افراد و گروهها در قالب اجتماعات و مؤسسات اختيارى، بدون در نظر گرفتن هويتشان به عنوان شهروندان يك كشور خاص و فراتر از قلمروى سياسى و عمومى اجتماعات ملى ساخته مىشود. مجموعهها و گروهبندىهاى داوطلبانه جامعه مدنى جهانى، شامل سازمانهاى مذهبى و سازمانهاى غير دولتى است. آنها بالذات براى حفظ منافع خود و بدون در نظر گرفتن سيستم دولتى، وجود دارند و به شكل كنشگران جديد عرصه بينالمللى فعاليت مىكنند. 2
اين مشخصات كاملاً بر حج تطبيقپذير است و نشانگر عمق استراتژيك دين اسلام به مقوله حج و كاركردهاى نرمافزارانه آن در عرصه بينالمللى است. از طرف ديگر بيدارى اسلامى نيز با توجه به حضور گسترده و فعال ملتهاى مسلمان، نمودى عملى از جامعه مدنى بينالمللى اسلامى شده است كه دولتها را تحت فشار قرار داده و سعى مىكند دوران اقتدار امت اسلامى را با مقابله با استعمار و استبداد به دست بياورد.