130اساساً يكى از علائم حيات يك جامعه، اين است كه همبستگى ميان افرادش بيشتر است. خاصيت مردگى (مرده بودن)، متلاشى شدن، متفرق شدن و جدا شدن اعضا از يكديگر است و خاصيت زندگى (زنده بودن) يك اجتماع، وحدت و همبستگى بيشتر اعضا و جوارح آن اجتماع است. 1
روابط بين مسلمانان در حج، از دو جهت در تقويت وحدت اسلامى مؤثر است:
الف) تقويت هويت دينى
سازهانگاران بر اهميت هويت در فهم روابط بينالملل تأكيد دارند و در تعريف آن، به «فهمها و انتظارات درباره خود» و «تعاملات بينالملل كنشگران» بسيار توجه مىكنند. بر اين اساس نتيجه مىگيرند، هويت اساساً مفهومى اجتماعى است كه در تعامل با ديگر كنشگران معنا مىيابد. 2 بدين ترتيب سازهانگاران با تأكيد بر برساخته بودن هويت كنشگران، بر نقش و اهميت هويتها در شكلگيرى منافع و كنشها تأكيد مىكنند.
حج با تقويت هويت دينى در سطح بينالملل اسلامى، از طريق تعميق و توسعه روابط ميان فرهنگى مسلمانان، ترديدها و ابهامها را مىكاهد و با ايجاد منافع مشترك، زمينه اتحادها را افزايش مىدهد. تجربه حج به منزله تجربهاى تحولبخش از حل شدن در يك امت واحد اسلامى و احساس برادرى و همدلى، چيزى است كه زائران 3 بسيارى پس از انجام حج به آن اشاره كردهاند.
اين فضا زمانى بهتر درك مىشود كه فردى كه در محيطى تبعيضآميز يا نژادپرستانه بوده است، در اين محيط شركت كند. خاطرات حج مالكوم اكس (مسلمان سياهپوست و فعال مدنى آمريكايى) نمونه اين مدعاست. او كه تحت تأثير فضاى نژادپرستانه آمريكا، قرائتى ضد