129خود استفاده مىكنند. بازتاب اين نگرش در نظرياتى مانند «پايان تاريخ» فوكوياما و يا «برخورد تمدنها»ى 1 هانتينگتون، ظاهر مىشود.
برائت از مشركان در حج، اين پيام را براى مسلمانان دارد كه آنها بايد با وجود همه اختلافات، بر محور توحيد و كعبه متحد شوند و همگى، كفر و كافران را به عنوان دشمن مشترك خود بدانند. يعنى علاوه بر اينكه قبله، پيامبر و كتابِ همه مسلمانان يكى است، دشمن آنها نيز يكى است؛ چرا كه دشمن مشترك همه مسلمانان، با وجود تفاوتهاى سياسى و جغرافياى آنها، در كفر و كافر بودن يكسان است.
وقتى مسلمانان كافران را دشمن خود بدانند، آنگاه از جانب آنها، احساس تهديد مىكنند و روابط خود را با ساير مسلمانان و غيرمسلمانان، به گونه ديگرى تنظيم مىكنند كه در راستاى عزتيابى و حفظ منابع و منافعشان باشد، نه آن چيزى كه در چند قرن اخير، در استعمار كشورهاى اسلامى و خودباختگى آنها در برابر غرب گذشته است.
به اين ترتيب مراسم برائت از مشركان، اين زمينه را فراهم مىكند كه مسلمانان در سطح بينالملل، رويهاى مبتنى بر اصول اسلامى اتخاذ كنند و از اين طريق، به سوى تشكيل و تقويت امت اسلامى حركت كنند.
2. همگرايى ارتباطى (تقويت روابط بين مسلمانان)
يكى از راههاى تقويت وحدت اسلامى در حج، تقويت روابط بين مسلمانان است. در حج مسلمانان از نقاط مختلف جهان، با فرهنگها و آداب و رسوم مختلف شركت مىكنند كه همه آنها در بستر گرايشات و تعاملات دينى قرار مىگيرد. به اين ترتيب حج، عرصه فرهنگى و اجتماعى را نيز براى تقويت وحدت جهان اسلام مهيا مىكند و تقويت ارتباطات بين مسلمانان را زمينه همگرايى فرهنگى قرار مىدهد.