109بر اين اساس مىتوان گفت يكى از شاخههاى مهم گردشگرى، گردشگرى دينى است كه بازديد از اماكن مقدس نظير زيارتگاهها، قبور، معابد و نظاير آن را شامل مىشود. 1
گردشگرى دينى كه حج نمونه بارز آن است، عنصر مهمى در روابط ميان فرهنگى به حساب مىآيد. 2 به عبارت ديگر گردشگرى از نظر چيستى، قبل از اينكه پديدهاى اقتصادى باشد، پديدهاى فرهنگى است و حتى فرهنگ، خود جاذبه اصلى گردشگرى محسوب مىشود. 3
گردشگرى مذهبى، از ديرباز يكى از انواع مهم گردشگرى بوده است. گرچه حج مورد توجه ساير اديان نيز بوده است، وجوب يكباره حج در عمر و توجه مؤكد به انجام مكرر عمره در اسلام، سبب شده ساليانه افراد بسيارى بدون تبليغات، با علاقه فراوان براى شركت در مراسم حج هزينه زيادى را صرف كنند. به اين ترتيب تقاضاى حضور در حج و برخوردارى از خدمات، شكل مىگيرد؛ با شكلگيرى عرضه خدمات و تعادل بازار عرضه و تقاضا، مبادله رخ مىدهد. 4
به اين ترتيب جداى از ابعاد معنوى، حج يكى از پديدههاى مهم گردشگرى در جهان اسلام است. حج با دارا بودن جاذبههاى تاريخى منحصربهفرد، پذيراى هزاران زائرى است كه از سراسر جهان براى انجام فرايض دينى به آن روى مىآورند.
شناخت گردشگرى مذهبى، مىتواند يكى از بخشهاى مهم اقتصاد اسلامى را روشن كند؛ چرا كه بخشى از آنچه در مقام اقتصاد اسلامى مطرح است، تحت تأثير