182الشرقى» را به‌كار برده است كه بر جهت مشرق دلالت دارد نه نقطه طلوع خورشيد. ¹

به نظر مى‌رسد اين اشكال وارد، و مراد امام(ع) جهت مشرق باشد؛ ولى اينكه نقطه طلوع شمس را نتوان با اشاره تعيين نمود نمى‌پذيريم. ضمن اينكه تفسير و فهم يونس را درصورتى مى‌توانيم شاهد تلقى كنيم كه اين دو روايت را متحد بدانيم ² كه از دو طريق نقل شده است؛ چراكه تعبير در روايت ديگرى وارد شده است و در روايت محل بحث چنين تفسيرى يافت نمى‌شود.

اما ازآنجا كه اشكال اول به دلالت روايت به قوت خود باقى است، روايت ظهورى در لزوم ذهاب حمره مشرقيه نخواهد داشت. نكته پايانى اينكه، اگر لزوم ذهاب حمره از جهت مشرق را بپذيريم، اين روايت دلالتى بر عبور حمره از بالاى سر ندارد؛ بلكه تنها ذهاب حمره از طرف مشرق را ملاك قرار مى‌دهد.

روايت پنجم: موثّقه يونس بن يعقوب

قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِالله(ع): مَتَى الْإِفَاضة مِنْ عَرَفَاتٍ؟ قَالَ: إِذَا ذَهَبَتِ الْحُمْرَة، يَعْنِي مِنَ الْجَانِبِ الشَّرْقِيِ. ³

به امام صادق(ع) عرضه داشتم: افاضه از عرفات چه وقت است؟ فرمودند: هنگامى كه حمره برود؛ يعنى از طرف شرق.

الف) بررسى سندى

سند روايت چنين است: «محمد بْنُ يَعْقُوبَ عَنْ محمد بْنِ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ محمد عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ