147زمان اقبال فحمه، يعنى سواد و تاريكى شب، معرفى نموده است؛ اما بايد توجه داشت كه موضوع اين روايت نماز مغرب در سفر است كه رواياتى بر جواز تأخير و به‌نوعى توسعه در آن وجود دارد ¹؛ ازاين‌رو، برخى محدثين اين روايت را در «باب تأخير المغرب إلى مغيب الشفق الغربي في السفر أو لعلة» نقل كرده‌اند. ² ضمن اينكه در اين روايت سخن از اشتباك نجوم نيست. كمترين درجه اقبال فحمه با غروب خورشيد و رفتن كامل نور خورشيد زير حمره مشرقيه محقق مى‌گردد.

قبلاً نيز بيان شد كه انتساب قول به اشتباك نجوم به‌عنوان اول وقت مغرب ازطرف فقهاى عامه به شيعه، شايد ناشى از اين كلام ابن عقيل باشد؛ با اينكه نه ساير فقهاى اماميه چنين تعبيرى دارند و نه ابن ابى‌عقيل براى اشتباك نجوم موضوعيت قائل شده، بلكه از آن به‌عنوان علامت ياد كرده است. اين علامت در اماكنى كه در آن موانع مختلف براى مشاهده غروب شمس وجود دارد، كاركرد بسزايى دارد.

قول شيخ صدوق: زمان ظهور ثلاثۀ انجم وقت افطار است

ايشان مى‌فرمايد: «اعلم أنه لايحل لك الإفطار إلا إذا بدت لك ثلاثة أنجم و هي تطلع مع غروب الشمس» ³، ولى ايشان در من لا يحضره الفقيه ⁴، بعد از نقل رواياتِ دال بر استتار، اين قول را به والد خود نسبت داده و دليل آن را صحيحه ابان از زراره برشمرده است. ايشان، گرچه از اين روايت ياد كرده، متن آن را نقل نكرده‌اند. روايت چنين است:

عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ(ع) عَنْ وَقْتِ إِفْطَارِ الصَّائِمِ. قَالَ: حِينَ يَبْدُو ثَلَاثَةُ أَنْجُمٍ وَقَالَ