111ازاين‌رو براى داورى درباره موارد اختلاف، بايد براساس قرآن و سنت، تعريفى منطقى و جامع از عبادت ارائه داد؛ زيرا در اين مسئله بسيار مهم اعتقادى، نمى‌توان برداشت‌هاى سليقه‌اى دانشمندان لغت و تفسير را مبنا قرار داد.

رابطه توحيد ربوبى و عبادى

انسان موحد كسى است كه اعتقاد به توحيد ذاتى، صفاتى، افعالى و عبادى دارد و براى خداى تعالى كه معبود يگانه است، شريكى قرار نمى‌دهد. بنابراين شرط اصلى موحد بودن، اعتقاد به توحيد مطلق در همه ابعاد توحيد (ذاتى، صفاتى، افعالى و عبادى) است. ازاين‌رو توحيد در عبادت، از لوازم جدانشدنى توحيد ذاتى، صفاتى و ربوبى است. در نتيجه، اگر كسى شناخت درستى از توحيد ذاتى و ربوبى نداشته باشد، در توحيد عبادى نيز نمى‌تواند، موحد خالص باشد؛ چون معبود بودن خدا، به‌سبب اين است كه او داراى همه كمالات است و انسان عابد بايد به درستى علم به توحيد ذات، صفات و افعال داشته باشد تا بتواند در مقام عبادت، او را تحميد، تنزيه و توصيف نمايد و شكى نيست كه توصيف خدا به صفات كمال و جلال، مستلزم تنزيه او از صفات نقص و سلبى نيز است.

بنابراين توحيد الوهى و معبود دانستن خدا با ربوبيت و تدبير الهى مرتبط است. زيرا عبادت، مخصوص موجودى است كه اله، خالق و رب است. در واقع، ماهيت و فلسفه عبادت، اظهار خضوع در قبال مالك حقيقى و كسى است كه داراى خالقيت و ربوبيت و مالك امر و تدبير