77حج در سالهاى بعد يا درك وقوف عرفه و مشعر به گونه مخفى- همانگونه كه برخى از شيعيان جاهل انجام مىدهند- گزارش نشده است و اگر يكى از اين امور از سوى ائمه(عليهم السلام) اتفاق مىافتاد، به طور مسلم گزارش مىشد؛ چون داعى فراوان است و اين دليلى ديگر بر جريان تقيه مداراتى و اجزاى عمل تقيهاى در موضوعات مىباشد. 1
گفتار پنجم: بررسى فقهى ابعاد حكم حاكم شيعى به ثبوت هلال
سير طبيعى ماه و پيدايش شكلهاى گوناگون در جرم آن، سبب تقسيمبندى زمان به برهههاى كوچك و بزرگ «ماه» و «سال» مىگردد. خطوط برجسته اين پديده طبيعى، چنان خوانا و گوياست كه هركس مىتواند آن را بنگرد و اعمال و افعال خويش را مطابق آن تنظيم نمايد. 2
بسيارى از تكاليف فردى و اجتماعى شريعت اسلام، به رؤيت هلال ماه و ثبوت آغاز و پايان آن بستگى دارد. 3 البته در برخى موارد كه رؤيت ماه به نحو عادى امكان ندارد، فقه اسلامى علاوه بر رؤيت، راهكارهايى براى تعيينِ ابتدا و انتهاى ماه در تبيين وظيفه مكلف، مشخص كرده است. 4
در حجيت حكم حاكم اسلامى در ثبوت هلال، اقوال فقهاى شيعه بعد از صاحب حدائق مختلف است و به نظر مىرسد قبل از ايشان ثبوت آن از مسلمات شيعه بوده است. 5 چنانكه