76
جريان تقيه مداراتى در موضوعات
موضوعات احكام شرعى دوگونهاند: برخى از آنها، خارجى محضاند؛ مثل رؤيت هلال و برخى ديگر، با تبيين شارع مشخص مىشوند؛ مثل غروب شرعى.
از آنجا كه اختلاف در موضوعاتِ نوع دوم، به نوعى به اختلاف در حكم شرعى بر مىگردد، تقيه مداراتى در آن جريان دارد. همينطور چنانچه در موضوعات نوع اول، اختلاف با اهل سنت، ناشى از اعمال طُرق غير معتبر از سوى ايشان باشد و علم به خطاى مستند در ميان باشد، اين قسم نيز به تقيه در حكم برمى گردد.
اما در جايى كه به خطاى مستند، علم نباشد و در خطاى موضوع شك يا علم وجود داشته باشد، اين پرسش مطرح است كه آيا تقيه مداراتى، افزون بر احكام، در اين موضوعات نيز جارى است؟
آنچه از اطلاقات ادله سابق، بهدست مىآيد، حاكى از جريان تقيه مداراتى در اينگونه موضوعات، و صحت و اجزاء عمل مبتنى بر آن است. 1
از جمله چيزهايى كه گواه بر جريان و اجزاى تقيه مداراتى در موضوعات است، وقوف در عرفه و مشعر در غير زمان آن مىباشد.
پس از رحلت رسول الله(ص) ائمه(عليهم السلام) و پيروان آنها به رعايت تقيه مبتلا بودند و در مدت دويست سال با امراى حج كه از سوى خلفاى جور نصب شده بودند و تعيين زمان وقوف در اختيار آنها بود، مراسم حج را انجام مىدادند و بى گمان، اختلاف در زمان وقوف بسيار اتفاق مىافتاد. با اين وصف، چيزى از آن بزرگواران مبنى بر جواز مخالفت يا لزوم اعاده