140 اشكال

اين تقريب از استدلال بنابر نقل موجود در «كتاب من لا يحضره الفقيه» و نسخه موجود از آن در دست صاحب وسائل صحيح است. ولى بنابر نسخه مرحوم فيض از «كتاب من لا يحضره الفقيه» و نقل شيخ و حميرى، اين تقريب محل تأمل است؛ زيرا مفروض و معنا در اين نقل اين است كه چنانچه در ابتداى ماه رمضان و در «يوم الشك»، هلال را ديدى و در آن شكى نداشتى، حتماً روزه بگير و اگر شك داشتى، صبر كن و فردا با بقيه مردم روزه بگير. روشن است كه روزه فردا از باب اين است كه آن روزه قطعاً جزء ماه مبارك رمضان است. بنابراين روزه به دليل علم به دخول ماه رمضان است؛ نه به خاطر پيروى از مردم. ¹

علاوه بر اينكه حتى بنابر نقل

«إِذَا لَمْ يَشُكَّ فَلْيُفْطِرْ وَ إِلّا فَلْيَصُمْ مَعَ النَّاسِ»، احتمال دارد مراد از فقره

«وإِلا فَلْيَصُمْ مَعَ النَّاسِ» اين باشد كه بايد علم به هلال پيدا كنيد. در اين صورت روايت هيچ ارتباطى با مدعا نخواهد داشت. ²

بنابراين روايت نمى‌تواند براى اعتبار حكم حاكم مخالف در فرض احتمال موافقت آن با واقع، مورد استناد قرار بگيرد.

روايت چهارم: معتبره محمد بن سنان از ابوجارود

سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِى(ع): يَقُولُ صُمْ حِينَ يَصُومُ النَّاسُ وَ أَفْطِرْ حِينَ يُفْطِرُ النَّاسُ فَإِنَّ اللهَ عَزَّوَجَلَّ جَعَلَ الأَهِلَّةَ مَوَاقِيتَ. ³

از امام باقر(ع) شنيدم كه مى‌فرمود: آنگاه كه مردم روزه گرفتند، روزه بگير و آن‌گاه كه مردم افطار كردند، افطار كن؛ چرا كه خداوند متعال هلال‌هاى ماه را ميقات و زمان قرار داده است.