36 حمله اول مغولان، مستنصر، خليفه عباسى، با فتاوايى كه از علما گرفته بود، حج را تعطيل، و هزينه آن را براى دفاع از بغداد صرف كرد. بدين ترتيب در سال 634 ه.ق حج تعطيل شد و پس از آن، تنها در سالهاى 640 و 650 ه.ق حجگزارى كاروان عراق گزارش شده است. 1
با هجوم مغولان به ايران، امر حج همانند ديگر امور، به دست دولت مماليك مصر افتاد. مغولان بودايى و شَمَنى 2، هيچ اعتقادى به حج نداشتند و حتى چنگيز، با اين اعتقاد كه سراسر جهان خانه خداست، در قلمرو خود، جلوى حجگزارى مسلمانان را مىگرفت. 3 بدين ترتيب حجگزارى مسلمانان ايرانى بسيار دشوار شد و راه حج همچنان بسته ماند. تا اينكه «عطاملك جوينى» در زمانى كه حاكم بغداد بود، توانست از «آباقاخان» در سال 667 ه.ق فرمانى براى بازگشايى راه مكه بگيرد و اينگونه نظارت حكومتى را دوباره بر امر حج برقرار كند. 4 متن فرمان، ما را مطمئن مىكند كه تا پيش از اين تاريخ، نه تنها اقدامى براى حجگزارى مسلمانان نمىشد، بلكه از آن منع نيز مىشدند. 5 همچنانكه فاسى (مورخ، محمد بن احمد على حسن فاسى، 775 - 832ه.ق)، نخستين حجگزارى حجاج عراقى را پس از حمله مغول، در سال 666 ه.ق ثبت كرده است 6 كه به احتمال زياد، با تلاشهاى عطاملك جوينى ميسر شد.
علت بىاعتنايى ايلخانان متقدم، به امر حج و منع از آن را مىتوان در منافع اقتصادى و رقابتهاى سياسى نظامى آنان با حكومت مملوكان مصر دانست كه از همان اوايل