66گويا امام صادق عليه السلام از اين سمت وارد مسجد شدند؛ بنابراين مىتوان گفت ابتداى كمشدن مسجد كوفه از اين سمت و آخر بازار «سراجين» بوده است و از آنجا كه امام عليه السلام در روايت مفضل در حال تشريح اماكن موجود در كوفه و تاريخچه آن است و درباره سمت قبله چيزى نمىفرمايند، و با توجه به قرار داشتن دارالاماره در سمت قبله و منزل اميرمؤمنان عليه السلام 1 در آن جهت، روشن است كه از سمت قبله، مسجد همان است كه الان موجود است. 2
بنابر هر تقدير، با توجه به آنچه تاكنون ارائه گرديد سؤالى در مسئله ما مطرح مىشود، مبنى براينكه بر فرض تحديد يكى از اماكن اربعه به مسجد كوفه، حكم تخيير، مخصوص مسجد موجود فعلى است و يا در خارج از مسجد فعلى، (با يقين به داخل بودن در محدوده مذكور در روايات بالا) نيز جارى است؟ پاسخ به اين سؤال را به بخش سوم كتاب موكول مىكنيم.
در ادامه به تبيين سير تاريخى مسجد كوفه، و محدوده آن از زبان مورخين مىپردازيم:
از ابتداى بناى مسجد كوفه تا سال 41 .ق، تغييرى در آن ايجاد نشد؛ البته در اين سال «مغيرةبنشعبه» آن را توسعه داد و «زيادبنابيه» در ادامه، آنرا به اكمال و اتمام رسانيد. در اين دوران ديوارهاى مسجد مستحكمتر و مرتفعتر شد. مقصوره و محرابى