61وقتى انسان را بر انجام گناه جسور و بىباك مىسازد كه به صورت مطلق و قطعى و بدون هيچ قد و شرطى داده شود. اما اگر مشروط به شرايط و مقيّد به قيودى گردد كه ممكن است همه كس آنها را نداشته باشد، و از طرفى تحصيل آن شرايط نيز چندان آسان و ممكن نباشد، در اين صورت چنين وعدهاى هرگز سبب جرأت بر گناه نخواهد شد. به عنوان مثال درست است كه در بعضى آيات، وعده مغفرت و آمرزش به توبهكنندگان داده شده است، 1 اما در اكثر قريب به اتفاق همين آيات، شرايطى براى پذيرش توبه ذكر گرديده است كه هيچ گنهكارى نمىتواند با قاطعيّت ادعا كند كه آن شرايط را داراست و يا تا پايان عمر آنها را تحصيل خواهد كرد و با شرايط كامل، قبل از مرگ توبه خواهد نمود! چراكه:
اولاً: تحصيل آنها چه بسا كار بسيار مشكلى باشد مانند ادا كردن تمام حقوقى كه ممكن است از ناحيه مردم به گردن داشته باشد.
ثانياً: وقوع مرگ هرگز وقت و زمان خاصى ندارد تا انسان خاطرش آسوده باشد كه قطعاً قبل از فرا رسيدن مرگ قادر بر تحصيل شرايط و انجام توبه خواهد بود.
ثالثاً: يكى از شرايط پذيرش توبه، پشيمانى و ندامتِ واقعى از گناه است. كسى كه به اميد توبه در آينده، نسبت به ارتكاب گناهان و معاصى اقدام مىكند، چگونه ممكن است قطع داشته باشد كه در آينده نسبت به اعمال گذشتهاش ندامت و پشيمانى حقيقى خواهد داشت؟ و چه بسا به خاطر همين سختى تحصيل شرايط توبه است كه در بعضى آيات قرآن كريم نيز مفيد بودن توبه و مؤثر واقع شدن آن در سرنوشت انسان گنهكار با بيانى ترديدآميز ذكر شده است. 2