149خواست به فرشتگان نوعى ديگر از تقرب را ارائه دهد كه بنى‌آدم به‌واسطه آن آزمايش خواهند شد. از آنجا كه فرشتگان به‌واسطه حسن نيتشان فرمانبردار دستورهاى الهى‌اند، اين فرمان را اطاعت كردند؛ چون وجود فرشتگان از غيرخدا پاك است. ولى ابليس از كسانى بود كه به همراه فرشتگان به تسبيح و تقديس خداوند مى‌پرداخت. البته نيت او ناپاك بود؛ چراكه همه وجودش را غيرخدا فرا گرفته بود. به همين دليل به خداوند عرض كرد: أَ أَسْجُدُ لِمَنْ خَلَقْتَ طِيناً . ¹ از اين آيات در مى‌يابيم كه خداوند، فرشتگان خود را به‌وسيله تقرب‌جويى به خود از راه ذوات (انسان‌ها) آزمود. از آنجا كه در صلب حضرت آدم(ع)، همه ذوات پاك و ناپاك وجود داشت، انسان‌هاى ناپاك به «غيرخدا» تمايل دارند. نخستين غير، ابليس رانده شده از درگاه خداوند است. وى فرمان سجده بر آدم را نپذيرفت.

خداوند سبحان، معرفت به خويشتن را براى امت اسلامى، مشروط به واسطه‌هاى مشروع انسانى كرده است. از اين‌رو پيامبران، راهنمايان و نشانه‌هايى براى رفتن به سوى خداوندند؛ چنان‌كه كعبه، قبله و سمت‌وسوى توجه به خداوند است. تكريم پيامبر(ص) و محبت به وى و خاندان پاك آن حضرت و محبت به صالحان امت اسلام (صحابه، تابعان، صديقان، شهدا و صالحان) راه تقرب به سوى خداوند است. به يقين توجه به آنان، موجب دريافت بركات، و دعايشان موجب رشد مقام انسان مى‌شود.

نتيجه مى‌گيريم كه تقرب فرشتگان به پروردگار از راه سجده به اين