82

الف) تأثير محيط و مكان حج در انتقال پيام تبليغى

فضاى روان‌شناختى اماكن مقدس و سازمان‌هاى مذهبى، بخشى از مطالعات مربوط به سنجش‌هاى مذهبى را به خود اختصاص داده است. اين پژوهش‌ها به اين نتيجه رسيده‌اند كه فضاى روان‌شناختى اماكن مقدس، متفاوت با ديگر فضاهاست؛ به‌طورى كه رفتار و بازخوردهاى افراد را تحت تأثير قرار مى‌دهد. ¹

بنابر آنچه در مباحث نظرى گذشت، شرايط زمانى و مكانى در ايجاد ارتباط مؤثر است. يكى از مباحث مؤثر در فرايند ارتباط، زمينه ارتباطى ² است. زمينه ارتباطى كه به نوعى برگرفته از مفهوم زمينه اجتماعى است، در دو بخش درخور تفكيك و بررسى است:

يك - بخش سخت زمينه ارتباط ³ كه بيشتر به ابعاد فيزيكى و مكانى شكل‌گيرى ارتباط توجه دارد؛ براى مثال براساس نوع روابط، مكان انتخاب شده براى آن نيز متفاوت است؛ به عبارت ديگر، مكان برقرارى ارتباط، در شكل‌گيرى ارتباط مؤثر است. بر اين اساس، شخصى كه به مغازه كنار مسجد يا دفتر وكالت طبقه بالاى مسجد مراجعه مى‌كند، نوع و سطح ارتباط متفاوتى را نسبت به همان مغازه و دفتر وكالت در جاى ديگر شهر مثل بازار انتظار دارد.

دو - بخش نرم زمينه ارتباط ⁴ كه بيشتر به ويژگى‌هاى محيطى و زمانى هر ارتباط برمى‌گردد؛ مانند سكوت يا سروصداى محيط، روز تعطيل يا غيرتعطيل، مناسبت ويژه