47گيرنده پيام باز مى‌گردد. ¹

افزون بر اين، يكى از انواع ارتباط، ارتباطات نتيجه‌گراست كه داراى مفهومى كلان است و تمامى مفاهيم مشتركى را شامل مى‌شود كه تبيين‌كننده نوعى از ارتباط است كه به ايجاد تغيير در انديشه، بينش، كنش و حتى واكنش انسان‌ها منجر مى‌شود. ² اين نوع از ارتباطات به تبليغ بسيار نزديك است؛ زيرا تبليغ نيز همين اهداف را پيگيرى مى‌كند.

سه - ارتباط و انتقال انديشه و پيام تبليغى

ارتباط، منشأ فرهنگ و عاملى براى رشد انسان است و نبود آن به معناى سكون نسبى حيات انسانى و مانعى براى رشد جامعه است. ³ فرايند ⁴ ارتباط، نخستين سطح از هرم ارتباط است كه در نهايت به نوعى ارتباط تبليغى ختم مى‌شود. اين فرايند، بنيانى است كه بخش‌هاى ديگر بر آن تكيه دارند.

با دانستن سازوكار ارتباط، مى‌توانيم به اين موضوع بپردازيم كه چگونه انديشه‌هاى خود را به مناسب‌ترين شكل بيان كنيم و بر مشكلات ارتباطى چيره شويم. افزون بر اين، دانش ارتباط به مبلّغ كمك مى‌كند تا پس از ارسال پيام تبليغى، تشخيص دهد آيا پيامى كه از مخاطب دريافت مى‌كند، همان پيامى است كه او قصد ارسال آن را داشته است. ⁵

ارتباط، صرف هنر يا دانش نيست. بلكه تركيبى شايسته از اين دو مقوله است. افراد نه تنها از نظر استعداد و برقرارى ارتباط، با يكديگر تفاوت دارند، بلكه داراى