193زمانى فرا مى‌رسد كه پادشاهان براى سياحت و ثروتمندان براى تجارت و فقيران براى درخواست كمك، حج به‌جاى مى‌آورند.

امام سجاد(ع) فرمود: «

ما اكثر الضجيج و اقل الحجيج» ¹؛ «چه بسيارند ناله‌كنندگان و چه كم تعدادند حج‌گزاران واقعى». بى‌شك پاداش اخلاص در حج، آمرزش الهى است. ²

گفتنى است اخلاص مراتبى دارد: نخستين مرتبه اخلاص، تصفيه عمل از كسب رضاى مردم است؛ يعنى ريا را از قلب خويش بركند و از نكوهش يا ستايش آنها متأثر نشود.

مرتبه دوم، تصفيه عمل از حصول مقصود دنيوى است؛ هرچند آن عمل، عبادت باشد؛ مثل اينكه انسان نماز بخواند براى توسعه رزق يا صدقه بدهد براى سلامتى. البته اين آثار وجود دارد، ولى نبايد آنها را قصد كرد و نيت خويش را با اين مقاصد دنيوى همراه ساخت.

مرتبه سوم، پالودن نيت از لذات ظاهرى در عبادت است. بندگان واقعى، خود را كاسب نمى‌بينند و تلاش نمى‌كنند تا در قبال عمل خويش، سودى دريافت كنند؛ گرچه اين سود، حوريانى بهشتى باشد.

مرتبه چهارم، پاك كردن نيت از خوف عقاب و عذاب الهى است. از نظر اهل معرفت، فرقى نيست ميان عبادتى كه براى شوق به بهشت صورت مى پذيرد با عبادتى كه از خوف عذاب جهنم انجام مى‌گيرد. اخلاص مراتب ديگرى هم دارد كه در بالاترين درجاتش، بايد سالك از وصول به لذت جمال و بهجت انوار الهى هم پاك گردد. برگزيدگان از اهل معرفت كه اهل حب و جذبه‌اند و از اصفياءالله به‌حساب مى‌آيند، به اين مقام دست مى‌يابند. سرّ و رمز قربانى در منا نيز، كسب مقامات تقوا و اخلاص است. ³