184خداوند آن قدر لطف دارد كه اگر بنده‌اى گناه كند و بداند كه خدا بر آن آگاه است و اگر بخواهد مى‌آمرزد و اگر بخواهد عذاب مى‌كند، او را مى‌آمرزد. 1
امام صادق(ع) در حديث شريف مصباح الشريعه در بيان اسرار حج و شرايط بهره‌مندى از آن فرمود:
«ثُمَّ اغْسِلْ بِمَاءِ التَّوْبَةِ الخَالِصَةِ ذُنُوبَكَ» 2؛ «سپس با آب توبه خالص، گناهانت را بشوى». مطالب بسيارى درباره توبه در كتاب‌ها مطرح شده است؛ از قبيل شروط توبه، انگيزه توبه، اسرار توبه، مراتب توبه، اركان توبه و حكاياتى از بزرگان درباره توبه.
توبه يكى از نخستين منازل و مقاماتى است كه بايد سالك آن را تحصيل كند. «توبه» در لغت، بازگشتن است و در اصطلاح عارفان، پشيمانى بر معصيت، احساس ذلت نزد خدا و نيت بر ترك و عدم تكرار است. ميدان اول سير و سلوك، مقام توبه است و توبه، بازگشتن به خداست و اركان توبه سه چيز است: پشيمانى در دل، عذر بر زبان و بريدن از بدى و بدان. 3
البته اصل توبه آن است كه فرد گناهكار، خطاى خود را هرچند كوچك، بزرگ شمارد. در اين صورت است كه پشيمانى حاصل مى‌شود و گنهكار خود را كوچك‌ترين و بدترين انسان مى‌بيند.
پيامبر(ص) در حديث غدير فرمود: «
لَا تَنْصَرِفُوا عَنِ الْمَشَاهِدِ إِلَّا بِتَوْبَةٍ وَ إِقْلَاعٍ » 4؛ «از مشاهد برنگرديد مگر با توبه‌اى كه موجب ريشه‌كن شدن گناه مى‌شود».گفتنى است نزديك به هشتاد آيه از قرآن به لطايف، نكات و اسرار توبه مى‌پردازد؛ براى مثال يكى از نكات ويژه اين است كه توبه بنده، ميان دو توبه خداست؛ يعنى در واقع