178بنابراين مى‌توان گفت زائر بعد از آنكه «سعى» خويش را انجام داد، انسانى نورانى گشته و از تمامى گناهان پاك شده است. خداوند مى‌خواهد اين دگرگونى را با علامتى در بدن نشان دهد. از اين‌رو امر به حلق و تقصير كرده است 1؛ به عبارت ديگر، هرچند باطن و حقيقت چيدن ناخن و كوتاه كردن مو، تطهير روح از پليدى‌هاى اخلاقى است، اما ظاهر آن، حاجيان را به اين نكته توجه مى‌دهد كه انسان مؤمن افزون بر اتصاف باطن به اخلاق، بايد در ظاهر نيز چنين باشد و اوصاف بندگى در او ظاهر باشد. 2
بيست و دو - كسب معرفت و بصيرت
هدف اساسى از خلقت انسان، كسب معرفت و ايمان است 3 و نخستين مرحله ايمان، تفكر در دلايل و در نتيجه كسب معرفت است و چون معرفت پيدا شد، تصديق لازم مى‌آيد و چون تصديق و معرفت حاصل گشت، يقين به دست مى‌آيد و چون انسان يقين را كسب نمود، انوار سعادت، بر دل مى‌تابد، و مؤمن، وعده‌هاى الهى را تصديق مى‌كند و اعضايش از خوف حق خاشع مى‌گردد و اقدام به عمل مى‌نمايد و از حرام دورى مى‌جويد و عقل به محاسبه نفس قيام مى‌كند و در كوتاهى از ذكر و دعوت به فكر، نكوهشش مى‌كند. 4
انسان حج‌گزار بعد از احرام، به سرزمين عرفات مى‌آيد و از ظهر روز نهم ذى‌الحجه تا غروب وقوف مى‌كند. ورود به اين سرزمين مبارك، نماز و دعاهاى مختلفى دارد كه در منابع، مذكور است. وقوف در عرفات بايد وقوف در برابر سيد و مولا باشد و بعد از وقوف، از او رو برنگرداند. وقوف در عرفات همراه با معرفت است. البته اين سؤال پيش مى‌آيد كه انسان در عرفات بايد به چه چيزى معرفت پيدا كند و اين معرفت