62 حَقُّ اللّسانِ... وَحَمْلُهُ عَلى الأدَبِ » ¹؛ «و اما حق زبان آن است كه... آن را وادار بر ادب كنى».

مى‌توان ويژگى‌هاى ادب در سخن را در چند محور خلاصه كرد:

الف) پرهيز از پرحرفى

ادب اقتضا مى‌كند كه انسان به اندازه و به جا سخن بگويد و از پرحرفى خوددارى كند. پرحرفى زمينه لغزش را زياد مى‌كند. انسان‌هاى پرگو، مخزن سخنان پوچ و بى‌ارزش‌اند. آنان براى اينكه رشته سخن را از دست ندهند، مى‌كوشند بى‌انديشه و ناسنجيده، مطالبى را بر زبان آورند. پيامبر اكرم (صلى الله عليه و آله ) فرمود: «

مَن كَثُرَ كَلامُهُ كَثُرَ سَقَطُه » ²؛ «هركس كلامش زياد باشد، لغزشش نيز زياد است».

كم گوى و گزيده گوى چون درّ كز اندك تو جهان شود پر

ب) قطع نكردن سخن ديگران

انسان مؤدب در گفت‌وگوهاى خود با ديگران، اجازه مى‌دهد تا سخنان گوينده تمام شود، آن‌گاه شروع به سخن گفتن كند. قطع سخن ديگران باعث ناراحتى گوينده مى‌شود، و شنونده هم از سخن او برداشت كاملى نخواهد داشت. در روايات از قطع كردن سخن برادر دينى به چنگ زدن به صورت او تعبير شده است. رسول گرامى اسلام (صلى الله عليه و آله ) فرمود: «

مَن عَرَضَ لاَخِيهِ المُسْلِمِ المُتِكَلِّمِ في حَدِيثِهِ فَكَانَّما خَدَشَ وَجْهَهُ » ³؛ «هركه سخن برادر مسلمانش را قطع كند، مانند اين است كه چهره‌اش را خراشيده باشد».

سخن را سراست اى خردمند و بن