299
فصل چهاردهم: رفق و مدارا
مفهوم شناسى
نرمى و ملاطفت در برخورد، سازگارى 1، لطف كردن، نيكويى و مهربانى 2، از جمله معانى رفق و مداراست.
مدارا از مادّهى «دَرى» يا «درأ» گرفته شده است. درى به معناى آگاهى و شناختى است كه از راه مقدماتى پنهان و غير معمول به دست مىآيد. 3 وقتى از طريق حيله و مقدمات غير معلوم آهو را به دام مىاندازند، گفته مىشود: «دريتُ الظبى» 4؛ «آهو را صيد كردم».
درأ نيز در اصل به معناى دفع كردن است. بنابراين واژه مدارا كه به معناى ملاطفت و برخورد نرم است، اگر از ماده درى باشد، با معناى اصلى آن در «دريت الظبى» تناسب دارد؛ يعنى انسان با تحمل كردن و رفتارى ملايم با طرف مقابل، وى را در دام محبت خويش گرفتار مىسازد و چنانچه از درأ گرفته شده باشد، به اين معناست كه انسان با برخورد ملايم خويش، بدى طرف مقابل را دفع مىكند. 5
واژه مدارا بيشتر براى مخالفان و دشمنان به كار مىرود و رفق، بيشتر دربارهدوستان