282بنابراين اگر كسى مىخواهد در زمره راستگويان قرار بگيرد، بايد از دروغ شوخى هم با جدّيت خوددارى كند.
3. توجه به آثار راستگويى
همانطور كه پيش از اين اشاره شد، راستگويى آثار متعددى براى فرد و اجتماع دارد. انسانهاى راستگو، آرامش روانى بيشترى نسبت به افراد دروغگو دارند؛ زيرا نگران فاش شدن سخنان خود نيستند؛ آنان اعتماد به نفس بيشترى دارند؛ در جامعه به ايشان اعتماد مىكنند و در نتيجه پروردگار از آنها رضايت دارد. اما افراد دروغگو هميشه نگران آشكار شدن دروغهاى خود هستند؛ بر سخنان خود تمركز درستى ندارند؛ اعتماد به نفس آنها اندك است؛ در جامعه، كسى به آنها اعتماد نمىكند؛ سخنان راست آنان هم پذيرفته نمىشود و در پايان هم مورد خشم پروردگار قرار مىگيرند.
توجه به آثار زيبا و پسنديده راستگويى و عوارض زشت و ناپسند دروغگويى، كافى است كه هر فرد مسلمانى صداقت را سرمشق زندگى خود قرار دهد.
دروغمصلحتآميز
همانطور كه شايستگى «صدق» از نظر عقلى قطعى است، ناشايست بودن «كذب» و دروغگويى نيز حتمى است. بنابراين انسان بايد در گفتار خود صادق باشد و از گفتن دروغ بپرهيزد. اكنون، اين پرسش مطرح مىشود كه آيا گفتن راست همه جا لازم و گفتن دروغ، هميشه بد است؟ گفتنى است كه دروغ همه جا ناپسند و در همه حال يكسان نيست. 1
در موارد اندك و خاص، راست گفتن، زيان جبرانناپذيرى به افراد يا جامعه وارد مىكند كه بايد از گفتن سخن راست فتنهانگيز، پرهيز كرد؛ مانند جايى كه جان، مال يا