260كلمات ركيك يا نادرست استفاده شود؛ براى مثال، نبايد براى خوشحال‌كردن ديگران به فحاشى و غيبت پرداخت يا عيوب كسى را ميان جمع مطرح كرد؛ اگرچه قصد سرزنش يا تحقير او را هم نداشته باشد. رسول گرامى اسلام فرمود: «

انَّى لَأَمْزَحُ وَلا اقُولُ الاّ حَقّاً » ¹؛ «همانا من شوخى مى‌كنم، ولى چيزى جز حق نمى‌گويم».

شوخى را بايد كنايه‌آميز و غيرمستقيم گفت تا هم بر لطافت آن افزوده شود و هم احترام مخاطب حفظ گردد.

روزى پيامبر (صلى الله عليه و آله ) از پشت سر، بازوهاى فردى را گرفت و فرمود: «چه كسى اين بنده را مى‌خرد؟» شخص موردنظر يكه خورد. پيامبر بدون درنگ فرمود: «مگر تو بندۀ خدا نيستى؟» رسول‌خدا (صلى الله عليه و آله ) با اين شوخى كنايه‌اى، هم بالاترين ارزش را به او گوشزد كرد، يعنى مقام بندگى خدا، و هم با او مزاح نمود.

متأسفانه، برخى شوخى‌هايى كه در جامعه مطرح مى‌شوند، زشت و زننده‌اند و به مسائلى مى‌پردازند كه زشت و شرم‌آور است. اين‌گونه شوخى‌ها افزون بر بدآموزى براى بعضى از سنين، موجب رواج فحشا هم مى‌شود كه در قرآن از آن نهى شده است.

3. آزاردهنده نباشد

شوخى نبايد موجب آزار مخاطب يا مخاطبان شود. بسيارى از شوخى‌ها به قشر يا قوم خاصى توهين مى‌كند و خشم آنان را بر مى‌انگيزد. اين‌گونه شوخى‌ها از نظر اسلام پذيرفته نيست؛ چنان‌كه امام باقر (عليه السلام ) فرمود: «

انَّ اللهَ يُحِبُّ المُداعِبَ في الجَماعَةِ بِلا رَفَثٍ » ²؛ «به‌درستى كه خداوند شوخى‌كننده در ميان مردم را درصورتى‌كه همراه نسبت‌هاى زشت نباشد، دوست دارد».