244حضرت على (عليه السلام ) ، در يكى از سخنان حكيمانه خويش با استناد به قرآن كريم، دليل اصلى نابودى دولت‌هاى گذشته را نقد نكردن رفتارهاى آنها به‌وسيله صاحب نظران علمى، دينى و اجتماعى معرفى كرده است و مى‌فرمايد:

انّما هَلَكَ مَنْ كانَ قَبْلكُم حَيثُما عَمِلُوا مِنَ المعاصي وَ لَم يَنْهَهُم الرَّبّانيُّونَ وَ الاَحبارُ عَن ذلك. ¹

همانا كسانى كه پيش از شما هلاك شدند، مرتكب گناه مى‌شدند و دانشمندان و نيكان، آنان را از آن باز نداشتند.

بنابراين حفظ كردن حدود و ارزش‌هاى انسانى و احكام الهى، به وسيله هوشيارى تمام مؤمنان ميسر است. ازاين‌رو همه مردم وظيفه دارند با نقد رفتارهاى اجتماعى، از سقوط ارزش‌هاى الهى و اخلاق اسلامى جلوگيرى كنند و اجازه ندهند كه حتى بخش كوچكى از ارزش‌ها زير پا گذاشته شود و به تدريج بناى جامعه اسلامى آسيب ببيند و سعادت و آرامش ديگران از بين برود. سقوط حدود الهى در بخشى از جامعه، مانند بيمارى واگيردارى كم كم به ديگران نيز سرايت و بخش‌هاى ديگر جامعه را نيز آلوده مى‌كند. بنابراين سكوت كردن در برابر مفاسد، حتى اگر فقط از سوى يك نفر رخ دهد، شايسته نيست و آثار نامطلوبى در پى دارد. قرآن كريم به اين حقيقت اشاره كرده است و مى‌فرمايد:

( وَ اتَّقُوا فِتْنَةً لاٰ تُصِيبَنَّ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْكُمْ خَاصَّةً ) (انفال: 25)

از فتنه‌و مجازاتى بپرهيزيد كه فقط به ستمكاران شما نمى‌رسد؛ [بلكه همه را فرا مى‌گيرد؛ چرا كه ديگران سكوت اختيار كردند].

تفاوت انتقاد سازنده و غير سازنده

انگيزه اشخاص در انتقادها يكسان نيست و همچنين كيفيت نقد و بررسى آنان متفاوت است؛ به همين سبب افرادى كه از آنان انتقاد مى‌شود، در مقابل منتقدان