44مى‌فرمايد:

«عِلَّةُ الحَجِّ الوِفادَةُ الَى اللهِ عَزَّوَجَلَّ» ¹؛ «حج وفود و ورود به محضر خداست». - هرچند همه عالم محضر خداست - اما حج ميعاد است براى عاشقان كويش و شيفتگان وصلش.

كسى‌كه خدا را نه‌تنها به زبان، كه با تمام وجود پاسخ دهد، در همه‌حال تسليم حق‌تعالى است و حلال و حرام خدا را رعايت مى‌كند و رشته استوار ايمان را از دست نمى‌دهد و هرگاه محرم اين خانه و هم‌راز صاحبخانه شد، سروش حق را به گوش جان خواهد شنيد و به گفته حافظ:

تا نگردى آشنا، زين پرده رازى نشنوى گوش نامحرم نباشد، جاى پيغام و سروش
حج، نمودى است از محشر و احرام، رمز بى‌رنگى، بى‌نشانى و انقطاع از مال، تعين، خانه و شهر و ديار و سرگشتگى در بيابان‌ها و توجه به خدا و بازگشت به خويشتن است؛ خود را در آغوش مهر او ديدن؛ در او فانى شدن و بدو باقى ماندن است « فَناءٌ فِي الله وَ بَقاءٌ بِاللهِ ». چه زيباست غزل «جامى» كه مى‌سرايد:

به كعبه رفتم و آنجا هواى كوى تو كردم