323خويشتن‌دارى از همه لذت‌هاى جسمانى، شهوات حيوانى، استفاده از عطرها و ساير اعمال منافى با حج، با نيت خالص و به دور از شائبه ريا، از جمله امورى است كه روح انسان را براى انصراف از خانه نفس و توجه به كعبه مقصود، آماده مى‌كند. ¹ اين سخن صدرالمتألهين شيرازى، شباهت زيادى با فرمايش مقام معظم رهبرى دارد كه پيش از اين بيان شد، كه ايشان فرمودند: «تمام اعمال حج... درس‌هاى رسا و روشن... بر گرد محور «الله» است»؛ يعنى در هر حركت حج، سلوك به سوى خداوند نهفته است. بنابراين ما آن عبارت حكيم حكمت متعاليه را مؤيد فرمايش رهبر حكيم و فرزانه انقلاب مى‌دانيم.

مقام معظم رهبرى، به جنبه‌هاى اقتصادى حج هم توجه كرده‌اند؛ ايشان مى‌فرمايد:

يكى از موارد غفلت‌هاى احتمالى در حج، اين است كه عده‌اى به جاى شركت در نمازهاى جماعت، طواف مستحبى، حضور در فضاى معطر مسجدالحرام يا مسجدالنبى، به سراغ بازارها و مغازه‌ها بروند تا جيب دولت‌هاى بيگانه و سرمايه‌دارهاى آنها را با پول ايرانى و با ثروت ملى پُر كنند. ²

يعنى عده‌اى با رفتن به بازار، از عبادت غفلت مى‌كنند و سرمايه‌داران بيگانه را هم تقويت مى‌كنند كه اين هر دو زيان است و رفتارى غلط، كه بايد اصلاح شود. ايشان در اين زمينه، سوغات حج را ياد خدا، نماز و حضور در جماعت‌هاى مسلمانان مى‌دانند و مى‌فرمايند:

(ذٰلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ) (عنكبوت:16)؛ اين بهتر و مفيدتر و مهم‌تر است كه انسان به نماز، به عبادت، به ذكر، به توجه و به حضور در جماعات بپردازد؛ اينها دستاورد واقعى حج است؛ سوغات، اينهاست. ³

بنابراين نگاه ايشان به سوغات هم، نگاهى معنوى است و روا نمى‌دانند كه پول