259كه در عينحال، هم خانه خداست و هم خانه مردم. (إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنّٰاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبٰارَكاً وَ هُدىً لِلْعٰالَمِينَ) (آل عمران:96). اين مكان هم جايى است كه انسان نيازمند، بدان روى مىكند و هم نقطهاى است كه عظمت آيين الهى در آن جلوهگر مىشود. آميزهاى از شكوه و عظمت و صفا و سادگى، يادگارى از نخستين نداى توحيد، و جايگاهى براى تحقق وحدت كلمه. هم نشاندار جاى پاى مجاهدان صدر اسلام، كه غريبانه در آن مبارزه كردند و مظلومانه از آن هجرت نمودند و فاتحانه و مقتدرانه بدان بازگشتند و آن را از نشانههاى جاهليت عرب پيراستند؛ و هم معطّر به نَفَس نيايشگران و جاى سجده متعبدان و دست نياز ثناگويان. هم مَطلَع خورشيد اسلام در آغاز و هم مشرق طلوع مهدى موعود در انجام. هم پناهگاه دلهاى رميده و هم اميدبخش جانهاى به ستوهآمده. تشريع فريضه حج و ترتيب مناسك آن، هم نشانه عظمت است و هم آيت رحمت. با اين شناخت است كه دلها به مشاهده كعبه شريف در مسجدالحرام منقلب مىشود و بيراههها به صراط مستقيم مىپيوندد و انسانها دگرگون مىشوند. 1
ه) شناخت دشمن، محصول همه آن شناختها و متمم و مكمّل آنهاست
آخرين شناخت و معرفتى كه در فضاى حج به دست مىآيد، شناخت دشمن است. رهبرى دراينباره مىفرمايند:
شناخت دشمن، محصول همه آن شناختها و متمم و مكمّل آنهاست. بدون آن، دل و ذهن مسلمان، مخزنى بىحصار است كه از دستبرد راهزن و خائن و غارتگر، مصون نيست. در خودِ اعمال حج، رَمى جمرات، نماد دشمنشناسى و دشمنستيزى است؛ و پيامبر مكرم اسلام (ص) ، اذان برائت را در حج سرداد و آيات برائت را از حنجره اميرمؤمنان عليه السلام در مراسم حج تلاوت فرمود. اگر جهان اسلام و امت اسلامى، روزى از وجود دشمنان جرّار فارغ گردد و چنين چيزى ممكن شود، برائت نيز بىفلسفه خواهد بود. ولى با وجود دشمنها و ستيزهگرىهاى كنونى، غفلت از دشمن و بىمبالاتى به