232بناى نظام اجتماعى الهى وجود دارد و مىتواند براساس اين پايهها، نظامى سالم و پيشرفته بسازد. 1
بنابراين مىتوان نتيجه گرفت كه ارتباطات اجتماعى در شكلگيرى ساختارهاى نظام اجتماعى اسلامى، نقش بسيار مهمى دارند. اسلام با تصويب و تعيين احكام، افراد را به ارتباط با يكديگر - البته بهگونهاى نظاممند و در چارچوب قواعدى خاص - تشويق مىكند: نماز جماعت و جمعه، صله رحم، عيادت از بيماران و زائران، امر به معروف و نهى از منكر و... از جمله اين مواردند.
رهبر انقلاب، آداب و اعمال حج را مجموعهاى منظم و منسجم از مقررات و قواعدى مىدانند كه براى ايجاد شبكه مؤثر روابط اجتماعى، در گستردهترين و عميقترين شكل آن، نقش مؤثرى ايفا مىكند. به عبارت ديگر، در ديدگاه رهبرى، حج براى تقويت سرمايه اجتماعى در جهان اسلام، به شكلى فراگير و پايدار، نقش بسيار مهم و بىبديلى دارد. ايشان حج را صورتبندى جامع و مهمى مىدانند كه در شكلگيرى روابط اجتماعى، در سطح بينالمللى و جامعه اسلامى مؤثر است.
كوشش نگارنده اين است كه انديشه عميق و جامعهشناسانه رهبرى را در حد توان، بررسى كند و ابعاد مختلف آن را تشريح و تبيين نمايد.
اهميت حج
مقام معظم رهبرى درباره اهميت حج مىفرمايند:
حج از آنچه كه گفتهايم و شنيدهايم، باز هم بزرگتر است و ابعاد مختلف اين تكليف و واجب الهى، چنان است كه اگر سالها درباره آن فكر و عمل كنيم و بياموزيم و به ديگران ياد بدهيم، بازهم بعيد است كه توانسته باشيم همه خصوصيات اين واجب بزرگ را كشف و بيان كنيم. 2