233ايشان فريضه حج را يك واجب بىنظير در ميان همه تعاليم اسلامى مىدانند. 1 به نظر رهبرى، حج از طرفى مظهر معنويت، ارتباط با خدا، آشنا شدن دلها با آيات الهى و نزديكى بيشتر انسان به خدا است و از طرف ديگر، مظهر وحدت، يكپارچگى امت اسلام، برداشتن ديوارها و حجابها و پُر كردن درّهها و شكافهايى است كه بهدست دشمن و يا با تعصّبات و اوهام به وجود آمدهاند. همچنين حج گام مؤثرى است براى ايجاد امت واحد. حج، مظهر برائت از دشمنان خدا، مشركان و ايادى شرك و كفر است. از نظر ايشان زمانى حج براى حاجيان و جهان اسلام مفيد خواهد بود كه اين سه جهت در آن به خوبى نمايان باشد. 2
در اين فرصت، تنها به اهميت و جايگاه اجتماعى حج مىپردازيم و كوشش مىكنيم تا در حد توان اهميت آن را در مناسك عظيم حج بيان كنيم.
بُعد اجتماعى حج
انديشمندان علوم اجتماعى درباره ماهيت جامعه و عناصر تشكيل دهنده آن، نظرات متفاوتى دارند. علاوه بر تنوع ديدگاهها درباره مفهوم كلى جامعه، درباره انواع گروههاى اجتماعى نيز، نظرهاى يكسانى وجود ندارد. سؤال اساسى اين است كه در چه شرايطى مىتوانيم يك جمع يا گروه را جمعى اجتماعى با ماهيتى پايدار و قاعدهمند بدانيم؟ آيا مىتوان جمع افرادى را كه مشغول تماشاى بازى فوتبال، نمايش و يا حتى دعواى خيابانى هستند به معناى واقعى كلمه، جمعى اجتماعى دانست؟ آيا مىتوان به شركتكنندگان در تظاهرات صنفى و امثال آن، اجتماع گفت؟ آيا اجتماع حج از اين دست اجتماعهاى ناپايدار و موقتى است يا ماهيتى متفاوت دارد؟