214حج، چونان محيطى معنوى، آموزشى - علمى و مبادله اطلاعات حضور تودهاى مردم و سازماناجتماعى - مذهبى تأثير فراوانى بر شكلگيرى سرمايه اجتماعى دارد. حج يك انجمنداوطلبانه است و در انجمنهاى داوطلبانه تبادل اطلاعات فراگيرتر و آسانتر صورت مىگيرد و فراگيرى اطلاعات به شكلگيرى سرمايه اجتماعى كمك مىكند. امكان جامعهپذيرى با حضور داوطلبانه افراد افزايش يافته و با درگيرى در فعاليتهاى داوطلبانه، مطلوبيت اجتماعى و مدنى خويش را بهبود بخشيده، فعاليت جمعى را آسان مىنمايند. بنيان اين انجمن، مذهب است.
حج مىتواند دنياى اسلام را متوجه مسؤوليت سنگين خود كند. حج مىتواند اين معرفت را به ملتهاى اسلامى بدهد كه حضور در صحنه و داشتن موضع قاطع در اين قضيه، با منافع خود آنها پيوستگى دارد. 1
شش - حج و قدرت
قدرت، توانايى بالقوه يك نفر و يا يك گروه براى نفوذ در فرد يا گروه ديگر است. اگر شخصى يا گروهى بتواند ديگرى را متقاعد كند كه عقيدهاش را درباره يك يا چند موضوع تغيير دهد، رفتارى را انجام دهد و يا از آن خوددارى كند و به محيط پيرامون خود به شكلى خاص بنگرد، در حقيقت نفوذ تحقق يافته و «قدرت» بهكار گرفته شده است. 2 قدرت توانايى عملى كردن خواستهها بهرغم مخالفت ديگرى يا توانايى فكرى و عملى ايجاد شرايط و نتايج مطلوب است. 3 وبر، قدرت را امكان تحميل اراده خود، بر رفتار ديگر افراد مىبيند. 4 وى با به كارگيرى واژه «امكان»، قدرت بالقوه را نيز مد نظر دارد. پس قدرت، طبق شرايط، تغيير مىيابد. 5 در نهايت مىتوان گفت كه قدرت، متعلق