215به گروه و توانايى گروه براى عمل است و تا زمانى وجود دارد كه افراد گروه با هم باشند. واژه خشونت (تحميل) ملازم قدرت اجتماعى نيست، بلكه ضد آن است. قدرت اجتماعى از جمع مىجوشد و به جمع تعلق دارد.
حج، نمايش قدرت امت اسلامى است كه در آن اختلافات نژادى، زبانى، جغرافيايى و تاريخى همه رنگ باخته و از همه، يك «كل» پديد مىآيد. 1 هويت جمعى امت اسلامى از ملتها، نژادها و پيروان مذاهب گوناگون تشكيل مىيابد. اين تنوع در بخش حساس و مهمى از كره زمين، خود نقطه قوتى براى اين پيكر عظيم بهشمار مىآيد و ميراث و فرهنگ و تاريخ مشترك آنان را در گسترهاى پهناور، از كارآمدى بيشتر برخوردار مىسازد و انواع استعدادها و قابليتهاى انسانى و طبيعى را در خدمت آن بهكار مىگيرد. 2 حج، منبع قدرت برآمده از اجتماع مؤمنان بر محور توحيد و مؤثر در مناسبات جهانى و چالشهاى پيشروى ملل مسلمان و رقابتها و منازعات سياسى و اجتماعى است.
ما بايد از همه مظاهر و ظواهر و شعاير حج استفاده بكنيم. مثلاً ببينيم در عرفات چه استفادهاى مىتوان كرد. منظورم صرفاً استفاده سياسى نيست. البته بخشى از آن، استفاده سياسى و انقلابى است و هرچه مىشود، بايد استفاده كرد. يا مثلاً در منا، يا در خود مكه، يا در مدينه، چه استفادهاى مىتوان كرد. در بحبوحه اعمال حج، چه استفادههايى مىتوان كرد. 3
حج به مثابه سرمايه اجتماعى، منبع قدرت اجتماعى، سياسى و اقتصادى است و مىتواند مسائل مختلف جوامع اسلامى را حل كند. در واقع، قدرت اقتصادى و انسانى كشورهاى اسلامى، بر اثر نبودِ سرمايه اجتماعى، كارايى و اثربخشى خود را از دست داده، به منشأ گرفتارى آنان تبديل شده است. حجگزار، با رفتار خوب، برادرى و همدلى، پيوند اسلامى ميان خود و ديگر ملتها برقرار مىكند. يكپارچگى امت اسلامى،