362آرى:

گر رسد جز به خدا آب مَعين ¹

چاه ناكنده بجوشد از زمين ²

5. «سعى»، يعنى توجه به دنيا در كنار آخرت‌گرايى

اسلام، هم دين آخرت است و هم دين دنيا، و از پيروانش نيز خواسته است كه نَه آخرت‌گرايى، آنها را از طلب دنيا باز دارد، و نَه دنياطلبى آنان را از آخرت، غافل كند. «سعى» هاجر به همراه توكلش، نمادى از پيوند دنيا و آخرت و نهاد خداخواهى به همراه تلاش براى سامان بخشيدن به دنياست. «اين بينش اسلامى ابراهيم كه در اينجا مى‌خواهد نمونه‌اى از توكل مطلق و عاشقانه انسان را در برابر اراده خدا نشان دهد نيز، مى‌خواهد بينش ديگرى را نشان دهد به بينشى كه كوشش در زمين و در زندگى مادى براى به دست‌آوردن قدرت، رفاه، ثروت، نعمت مادى را وظيفه انسان مى‌داند و نشان مى‌دهد كه با عشق و توكل، منافات ندارد. ازاين‌رو هاجرى كه مى‌پذيرد بچه‌اش را وسط اين گودى بگذارد، هاجرى كه مظهر توكل عاشقانه به خداوند است، منتظر نمى‌نشيند تا مائده زمينى و آسمانى از طرف خداوند برسد، بلكه به جست‌وجوى آب مى‌رود تا بقاى خود و فرزندش را تضمين كند، يعنى به دنياى خويش سامان بخشد». ³

6. سعى، تمرين، تلاش و مسئوليت‌پذيرى

خداوند از آدميان مى‌خواهد كه در زندگى مسئوليت‌پذير باشند و زندگى را به صحنه‌اى از تلاش تبديل نمايند و دنيا را از وجود تمام عناصر و گروه‌هاى طغيانگر، كافر و مستكبر، پاك و منزه گرداند. ⁴