360 سعى كرد و در عين سعى، توكلى عميق بر خداوند خود داشت و به اين نكته آگاه بود كه سعى او آن‌گاه به بار خواهد نشست كه معبود اراده كند؛ ازاين‌رو چشمى به سعى داشت و چشمى به عنايت پروردگار.
اين صحنه اعجاب‌انگيز، از آن زن با ايمان كه نمونه‌اى از تربيت آسمانى خاندان ابراهيم(ع) است و مظهر عالى توحيد و توكل است، چنان در پيشگاه حضرت حق، تحسين شد كه عمل وى به صورت يكى از اركان حج در آمد، و تا روز قيامت، يك وظيفه براى زوار خانه خدا گرديد و او به همه مسلمانان درس توحيد، صبر، تسليم و توكل داد و به آنها آموخت كه هنگام نبودن اسباب طبيعى، هرگز خود را نبازند و به كابوس وحشتناك يأس و حرمان مبتلا نشوند، بلكه بايد در فشار حوادث، با قوت ايمان در مسير اميد به حضرت حق «سعى» كنند و توكل را از ياد نبرند. ازاين‌رو ممكن است، بار اول و دوم و حتى در دفعات متعدد، در راه خداجويى و حقيقت‌طلبى، قدم بردارند و فرياد «
هَل بِالوادي مِن انيس » 1 از دل بركشند، و جوابى نشنوند، اما نبايد مأيوس شوند. اينجاست كه شيطان به سراغ گوهر ايمان انسان مى‌آيد و در تضعيف نيروى توكل و اخلاص آدمى مى‌كوشد. بايد از شيطان پرهيز كرد و به خدا پناه برد تا نتواند سرمايه سعادت انسان را به يغما برد. بايد با توكل و استمداد از حول و قوه الهى، آن‌قدر در مسير ايمان و عمل ثابت ماند و بين دو كوه خوف و رجا «سعى» كرد، تا زمانى كه خدا مصلحت داند و آب حيات و سعادت را، از ميان صخره‌هاى سخت و صُلب بجوشاند و شادى و طراوت را به زندگى انسان عطا فرمايد. 2
به تعبير دكتر على شريعتى:
به هاجر فرمان مى‌رسد كه «بچه كوچكت از بين‌النهرينِ آباد به درون يك گودى كه در آن گياه نمى‌رويد و قطره‌اى باران نمى‌ريزد و يك