288احتمالاً پيش از اينكه به صورت سنگ درآيد، ماده گِل مانندى بوده كه اثر پاهاى حضرت خليل بر روى آن مانده است. آن گِل، به تدريج، چسبندگى پيدا كرده، سخت شده و به صورت فعلى نمايان شده است». 1
2. مقام ابراهيم، نشانهاى الهى
«يكى از نشانهها و آيات روشن خداوند در مكه، مقام ابراهيم است؛ چنانكه امامصادق(ع) در پاسخ به اين سؤال كه مراد از «بينات» در آيه شريفه: ( فِيهِ آيٰاتٌ بَيِّنٰاتٌ مَقٰامُ إِبْرٰاهِيمَ ) 2، فرمود: «
حَيثُ قامَ عَلَى الحَجَر فَاَثَّرَت فيهِ قَدَماه » مقصود، مقام ابراهيم است كه بر روى سنگ ايستاد و نشانههاى پايش در آن باقى ماند. 3 اين سنگ، در آغاز بهطور آزاد در كنار كعبه بر روى زمين قرار داشت. آنگاه آن را در «ملتزم» نصب كردند تا جابهجا نشود، و اكنون نيز موضع «مقام» برجسته است و درون محفظهاى فلزى قرار دارد. شايان ذكر است كه امام باقر(ع) فرمود: سالى كه سيل مسجدالحرام را فراگرفت و امام حسين(ع) در مكه بود، به مردمى كه نگران از بين رفتن «مقام ابراهيم» بودند، فرمود: «مطمئن باشيد كه هرگز سيل، مقام ابراهيم را نمىبرد؛ چون خداوند آن را علَم و نشانه قرار داد». 4 آيت، گاهى به معناى علامت تكوينى، گاهى به معناى نشانه تشريعى در مقابل علامت تكوينى و گاهى نيز در معنايى اعم از تكوين و تشريع، به كار مىرود. بنابراين، منظور از آيت، تنها معجزهاى همچون ناقه صالح، شقّ القمر و مانند آن نيست، بلكه آيت، به معناى نشانهاى است كه نمايانگر حق است و مردم را بدان يادآور مىشود، چنانكه در آيه: ( أَ تَبْنُونَ بِكُلِّ رِيعٍ آيَةً تَعْبَثُونَ )؛ «آيا شما بر هر مكان مرتفعى نشانهاى از