47حال، پس از اين مقدمه، بررسى خود را در سه محور غلاّت و حبوبات، گلها و گياهان بوتهاى ادامه مىدهيم:
1. غلات و حبوبات: بهطور كلى غلاّت و حبوبات متنوعى در كوفه كشت مىشد و ماليات و خراج آن را نيز حكومت تعيين مىكرد. انواع متعدد غلات و حبوبات كوفه عبارت بود از:
گندم (حِنْطَه):
خراج اين محصول در زمان عمر چهار درهم براى هر جريب تعيين شده بود.
جو (شَعير):
خراج آن دو درهم مشخص شده بود. 1
برنج (ارُّز):
كشت اين محصول در زمينهاى هورى اطراف فرات صورت مىگرفت و بيشتر آب آن از نهرهاى سورا، مراة و نيل (نيل فرات) تأمين مىشد. 2
كنجد (سِمْسِمْ):
خراج آن در زمان عمر پنج درهم براى هر جريب مشخص شده بود. 3
ذُرّت، ماش، عدس، ارزن (دُخْن). 4
2. گلها: به نظر مىرسد گلهاى خوشبويى كه قبل از شهر شدن كوفه در اين منطقه بوده، بعد از آن نيز كوفيان به آنها توجه داشتهاند. به برخى از اين گلها، مانند اقحوان، خزامى، شيح، شقايق، قيصوم و... ، در اول اين بخش اشاره نموده و هماكنون به ذكر بقيه گلها مىپردازيم. شايان توجه است كه بيشتر اين گلها در ديرهاى اطراف كوفه كه متعلق به مسيحيان بود، كشت مىشد و آبيارى اين گلستانها به وسيله نهرهايى از فرات كه در اين ديرها جارى بود، صورت مىگرفت. 5
اين گلها عبارت بودند از: