75سازگارى با اين يافتهها دارد؛ زيرا آموزههاى دينى، بيان مشكلات و عيوب از سوى ديگران را هديه مىداند. 1 همچنين بر لزوم نصيحت كه نوعى نقادى آگاهانه و دلسوزانه است، حتى براى بالاترين مقامات، تأكيد مىورزد. 2 بر الگو قرار دادن برنامهريزى و رفتار متعادل و ميانه اصرار مىورزد. 3 همچنين بر احترام و حفظ حقوق برابر، حتى درباره غير همكيش، تأكيد مىكند. 4 آموزههاى اسلامى، تبادل جدى و تضارب آراء و گفتمان را از روشهاى كشف حقيقت مىداند. 5 همچنين بر وجود انديشههاى متكثر در زيرسيستمهاى دين تأكيد مىكند. 6 پس گويى بسته زيرساختى دين و اسلام، متناظر با آن بسته مديريت مدرن اقتصادى براى ارتقاى بهرهورى است.
بنابراين به نظر مىرسد مشكل ناكارآمدىها در جهانِ دينداران، نه مشكلِ خودِ دين، بلكه مشكلِ التزام نداشتن عملى دينداران به دين باشد. جواب «سيد جمال» به آن مستشرق معروف در اين رابطه معنادار است. او خطاب به سيد جمال گفت كه غرب، مسيحيت را كنار گذاشت و پيشرفت كرد. اگر كشورهاى اسلامى نيز اسلام را كنار بگذارند، پيشرفت خواهند كرد. سيد پاسخ داد كه علت پيشرفت نكردن مسلمانان آن است كه اسلام را بهطور عملى كنار گذاشتهاند.
در هر حال قرن 21 و بهويژه دهه دوم اين قرن، آزمونى بىنظير براى موفقيت يا شكست رويكردهاى دينى است. ضمن آنكه فرصتها، بىنظير است، كوچكترين فرصتسوزى هم جبرانناپذير است. با اطمينان مىتوان نشان داد كه اسلام براى افزايش بهرهورى اهميت ويژهاى قائل است؛ چون اسلام، دينِ حكمت و تدبير است.
در اين نوشته، آزمون پايبندى دستگاههاى مرتبط با دين را به گسترش بهرهورى از سازمان حج آغاز مىكنيم؛ به اين صورت كه فرض مىكنيم اين دستگاه با وجود موفقيتها، ناكارآمدىهايى دارد و اثربخشى مطلوب در آن حاصل نشده است. 7بنابراين دو پيشنهاد مقابل آن مطرح مىشود: يكى اصلاح و ديگرى جايگزينى آزمايشى و موقت با الگوى بديل. الگوى بديل، واگذارى سازمان به كارگزاران