28سعى شده است كه با الهام از رهنمودهاى امام و رهبرى و در پرتو وسيعتر تعاليم اسلامى و مشاهدات اقتصادى، ظرفيتهاى مغفول اين اجتماع عظيم، همچون تكيه بر بازار بينالمللى اسلامى و رفع مشكلات اقتصادى و معيشتى مسلمين و توانمندسازى اقتصاد كشورهاى مسلمان و قطع دست بيگانگان از اقتصاد ايشان، شناخته و كشف گردد تا با توجه به آن بتوان به اعتلاى اقتصادى نظام جمهورى اسلامى و ساير كشورهاى مسلمان كمك و راه را براى عزت و عظمت دنياى اسلام هموارتر نمود.
واژگان كليدى: حج ابراهيمى - محمدى، ظرفيتهاى اقتصادى، رويكرد سيستمى، امام خمينى، مقام معظم رهبرى
مقدمه
پديدۀ حج، در بين احكام و عبادات اسلامى از جايگاه ويژه و ممتازى برخوردار است تا جايى كه يكى از ستونهاى پنجگانۀ دين مبين اسلام شمرده شده است. در اين مقاله سعى داريم با تكيه بر بيانات امام خمينى(رحمه الله) غالباً و رهبر معظم انقلاب به بررسى ابعاد و ظرفيتهاى اقتصادى اين كنگرۀ سراسرى با يك نگاه كلنگر و سيستمى بپردازيم. چرا كه بررسى جنبهها و ابعاد مختلف حج، بدون يك نگاه جامع و نظاممند ميسر نخواهد بود و ما بايد ابعاد اين فريضۀ الهى را در كنار هم و در يك مجموعۀ منسجم بررسى و تحليل نماييم و به نظر نويسنده بدون داشتن چنين نگاهى بررسى و تحليل بيانات اين دو متفكر و رهبر جهان اسلام، كارى ناقص خواهد بود. در ابتدا به برخى شاخصها و اصول اساسى اقتصادى از ديدگاه امام خمينى(رحمه الله) اشاره كرده، آنگاه ظرفيتهاى اقتصادى حج را بر مبناى همين اصول و شاخصها بررسى و تحليل خواهيم كرد. قابل ذكر است كه از ديدگاه رهبر كبير انقلاب اسلامى، اقتصاد بايد داراى برخى مؤلفهها باشد كه شايد لزوماً در اقتصاد متعارف كنونى پذيرفته شده نباشد و يا حتى در عمدۀ موارد داراى تضاد و تقابل باشد. گذشته از آن، نكتهاى كه در اين اصول و معيارها ديده مىشود ديد جامع و كلنگر و به عبارتى سيستمى حاكم بر اسلام و بالتبع انديشۀ رهبر انقلاب اسلامى ايران در اين زمينه مىباشد كه بدون درك و فهم اين ديد، محتوا و عمق نگرش ايشان به مسائل اقتصادى و به دنبال آن ظرفيتهاى اقتصادى كنگرۀ عظيم حج، قابل حصول نخواهد بود. براى همين منظور بعد از ارائۀ اصول و معيارهاى اقتصادى، به تعريف و تبيين اين تفكر و نگرش خواهيم پرداخت.
گفتنى است در اين نوشتار به دليل شباهت و همخوانى بسيار بيانات حضرت امام(رحمه الله) با رهبرى معظم انقلاب و بلكه حتى الگوگيرى ايشان از بنيانگذار انقلاب اسلامى در اكثر قريب به اتفاق ارجاعات از بيانات امام(رحمه الله) استفاده شده است.