219امام صادق((ع)) در روايتى ديگر به بيان آثار اقتصادى و معيشتى حج پرداخته و در پاسخ به «هشامبن حكم» كه فلسفه وجوب حج را مىپرسد، چنين مىفرمايد:
فَجَعَلَ فِيهِ اْلإِجْتِمَاعَ مِنَ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ لِيتَعَارَفُوا وَ لِيتَرْبِحَ كُلُّ قَوْم مِنَ التِّجَارَاتِ مِنْ بَلَد إِلَى بَلَد وَ لِينْتَفِعَ بِذَلِكَ الْمُكَارِي وَ الْجَمَّالُ وَ لِتُعْرَفَ آثَارُ رَسُولِ اللهِ(ص) وَ تُعْرَفَ أَخْبَارُهُ وَ يذْكَرَ وَ لا ينْسَي وَ لَوْ كَانَ كُلُّ قَوْم إِنَّمَا يتَّكِلُونَ عَلَى بِلادِهِمْ وَ مَا فِيهَا هَلَكُوا وَ خَرِبَتِ الْبِلادُ وَ سَقَطَتِ الْجَلَبُ وَ اْلأَرْبَاحُ وَ عَمِيتِ اْلأَخْبَارُ وَ لَمْ تَقِفُوا عَلَى ذَلِكَ... .
مقرر شد تا مردم از شرق و غرب به اين سرزمين بيايند و يكديگر را بشناسند و همه گروهها از تجارت و حمل و نقل كالا از شهرى به شهر ديگر بهره گيرند. و چارپادار و شتربان سود برند و آثار و اخبار پيامبر خدا شناخته شود و در خاطرهها تجديد گردد و فراموش نشود و اگر قرار بود هر جمعيتى تنها از كشورها و شهرهاى خودشان و حوادث و مسائل منطقهاى سخن بگويند مردم نابود مىشدند و شهرها ويران مىگرديد و بازرگانى و سودآورى تعطيل مىشد و اخبار و حوادث در پرده ابهام مىماند و كسى بر آنها آگاهى نمىيافت.
چنانكه ملاحظه مىكنيم: امام صادق((ع)) در اين روايت به آثار جهانشمول حج توجه داده و مسائلى را يادآور شدهاند:
1. اطلاع و آگاهى از آثار پيامبر خدا(ص) كه در اين سرزمين پربركت پا به عرصه وجود نهاد و بزرگترين مكتب آسمانى را پى افكند و آثار جاودانش خاطره وحى و رسالت و مجاهدتها را در اذهان تداعى مىكند كه اين موضوع در بعد فرهنگى جاى تشريح و بيان دارد.
2. آشنايى مسلمانان با يكديگر در اين كنگره عظيم جهانى و تبادل نظر در مسائل جهانى مسلمين و خروج از حصارِ تنگِ نژاد و سرزمين و رنگ و ساير مشخصههاى اقليمى و پيوستن به اقيانوس بىكران امت اسلامى و جهان انسانى و چنگ زدن به ريسمان الهى كه جهان اسلام را بهصورت يك پيكر درآورده تا در جهت حل مشكلات و دردها و رنجها، رايزنى و چاره انديشى كنند، در بعد اجتماعى و سياسى جاى بحث فراوان دارد.
3. فراگير بودن منافع حج نسبت به عموم مسلمين و بلكه عموم مردم جهان، از حجگزار و غير آنها كه از اين درياى متلاطم و چشمه فياض، هر گروهى حسب حال و استعداد خود به نوعى بهره گيرند. [17].
در بازار اقتصادى حج، عربستان سعودى ساليانه ميليارد دلار در موسم حج كسب درآمد مىكند.
در همين حال «عبدالغنى انصار»، عضو كميته گردشگرى اتاق بازرگانى مدينه منوره گفت: درآمد اقتصاد عربستان در بخش عمره، امسال به 33/8 ميليارد ريال مىرسد كه اين ميزان بالاترين درآمد از زمان آغاز قانون جديد عمره در سال 2000 است.