218شده است و بلكه عنايت به مسائل معيشتى، بازرگانى و اقتصادى در حج، پررنگتر از ديگر احكام شريعت به چشم مىخورد.
پيامبر خدا(ص) مىفرمايد: «
مَنْ أَرَادَ الدُّنْيا وَ اْلآخِرَةَ فَلْيؤُمَّ هَذَا الْبَيتَ ». «كسى كه خواهان دنيا و آخرت است، بايد آهنگ اين خانه كند» [15].
و نيز مىفرمايد: «
حُجُّوا تَسْتَغْنُوا ». «حج بهجاى آوريد تا بىنياز گرديد.» [16].
شايد رمز و نكته كلام نبوى اين باشد كه اصولا حج بار مالى قابل توجهى را مىطلبد و افزون بر آن، مشكلاتى را در بر دارد كه طبيعت اين سفر است و گاه مىشود كه علاقه به ثروت و وسوسههاى نفسانى و شيطانى، آدمى را از بذل و خرج در اين سفر دشوار باز دارد و آنگاه خانه خدا كه براى مصلحت خلق برپا است، خلوت مىشود و شكوه امت اسلامى كمرنگ مىگردد.
لذا خداوند آن را با منافع دنيوى نيز همراه ساخته و وعده خير و استغنا به زائران داده است تا از سنگينى هزينهها نهراسند و به هر بهايى، حج خانه خدا كنند.
در عمل و تجربه نيز چنين بوده كه حج نه تنها زيان مالى به بار نياورده، بلكه سبب توسعه رزق و استغنا و بىنيازى بوده است.
همانگونه كه در كلام گهربار پيامبر گرامى(ص) ديديم و امام على بن الحسين(ع) مىفرمايد:
حُجُّوا وَ اعْتَمِرُوا تَصِحَّ أَبْدَانُكُمْ وَ تَتَّسِعْ أَرْزَاقُكُمْ وَ تُكْفَوْنَ مَئُونَاتِ عِيالِكُمْ.
حج و عمره بهجاى آوريد تا بدنهايتان سالم بماند و روزيتان گشاده گردد و مخارج خانوادهتان تأمين شود.
اميرالمؤمنين((ع)) طى خطبهاى با اشاره به نقش حج در نفى فقر و زدودن گناه مىفرمايد:
حَجُّ الْبَيتِ وَ اعْتِمَارُهُ فَإِنَّهُمَا ينْفِيانِ الْفَقْرَ وَ يرْحَضَانِ الذَّنْبَ.
حج و عمره خانه خدا فقر را از ميان برمىدارد و گناهان را پاك مىكند.
جالب آنكه برخى روايات علاوه بر بيان آثار مثبت حج در تأمين حوايج مادّى و گشادگى روزى و رفع نيازمندى و فقر، به آثار منفى ترك حج نيز اشاره شده و صراحتاً بيان مىكند كه اگر كسى با داشتن توان مالى و استطاعت، اين فريضه عظيم را ترك كند، بايد از عواقب اين گناه و تهىدستى هراسان باشد. پيامبر خدا(ص) در خطبه «الغدير» فرمود:
مَعَاشِرَ النَّاسِ حُجُّوا الْبَيتَ فَمَا وَرَدَهُ أَهْلُ بَيت إِلاَّ اسْتَغْنَوْا وَ لا تَخَلَّفُوا عَنْهُ إِلاَّ افْتَقَرُوا.
اى مردم، براى حج رهسپار بيت الله شويد؛ زيرا هيچ خاندانى بر آن وارد نشدند مگر آنكه بىنياز گشتند و تخلّف ننمودند مگر آنكه فقير و تهىدست شدند.
از قول امام صادق و امام كاظم(ع) نيز در روايتى آمده است:
«الْحَاجُّ لا يمْلِقُ أَبَداً قُلْتُ وَ مَا اْلإِمْلاقُ؟ قَالَ: اْلإِفْلاسُ، ثُمَّ قَالَ: وَ لا تَقْتُلُوا أَوْلادَكُمْ مِنْ إِمْلاق». حجگزار هرگز تهى دست و ورشكسته نگردد.