211بنابراين از آثار مورد انتظار حجّ بايد افزايش بهرهورى و ايجاد مديريت ساختارى منظم در تعاملات اقتصادى، همراه با تقويت جايگاه عبادى و معنوى آن باشد. بدون شك تعيين چارچوب و تهيه سازوكارهاى لازم از مسير مختلف و مناسب از جمله گردشگرى و جابجايى و ارائه خدمات و تعيين مشاغل خاص و تأمين تغذيه و امكانات و اماكن استراحت، از راههايى هستند كه نياز به اشتراك مساعى و اجماع اسلامى دارد تا بتواند اين قيام و منافع را به شكل مطلوب بوجود آورد.
از آنجا كه انسانهاى مسلمان از مكانها و كشورهاى مختلف با تنوع فرهنگها، آب و هوا و موقعيتهاى مختلف اقتصادى به سرزمين مكّه وارد مىشوند افزون بر تبادل اطلاعات فرهنگى، صنعتى و اقتصادى مىتواند بهترين زمينۀ اجرايى را براى تهيه سازوكارها و چارچوبهاى مورد نظر بوجود آورند.
در گذشته مردم بر اين باور بودند كه منافع اقتصادى بيشتر به اهل مكّه مىرسد تا به ديگران كه از راههاى دور به سرزمين وحى مىآيند، ولى امروزه با تغيير يافتن جريان زندگى و نوع نيازها و مكانيزه شدن سفر حاجيان و همچنين ارائه خدمات جديد، مىتوان كاركرد فراگيرترى براى تمام افراد، اعم از حلّ و حرم از نظر انتفاع مادى و اقتصادى در نظر گرفت. انصافاً با تحقيق و تدقيق بيشتر در روايات و آيات مىتوان به نقش اقتصادى حج و توسعه آن براى جوامع اسلامى پىبرد. نقشهايى كه در قالب بسيارى از فعاليتها بهويژه تجارت، كفايتجويى، استقلالطلبى، تقويت سرمايه اجتماعى، توسعه و تجهيز حمل و نقل، بالا بردن سيستم تعذيه و بهداشت، اسكان و تأمين امنيت اقتصادى، تعاون و تكافل تجلّى پيدا مىكند كه قطعاً اگر به مدد منابع دينى و سيره گفتارى معصومين(ع) و دانش و اطلاعات علمى روز به پژوهش و تحقيق گذارده شود مىتواند آوردههاى بسيار عظيمى را براى برگزارى هرچه بهتر مناسك حج و همينطور تأثيرگذارى جدىتر بر روابط ديپلماتيك كشورهاى منطقه به ارمغان آورد و در نهايت انجام فريضۀ الهى در فضايى مناسب و در خور شأن مسلمانان و جايگاه رفيع كعبه و مدينه منوره و بارگاه نبوى همراه با تقويت حس عزّتطلبى و خودباورى مسلمين جهان امكانپذير باشد. از موارد حائز اهميت مسئله ساماندهى اعانات و انفاقات مسلمين جهان و توزيع عادلانه آن مىباشد. بهعنوان نمونه در كشور ايران، سالانه شاهد حضور صدها هزار حجاج ايرانى در سرزمين وحى هستيم و هر كدام از آنها انفاقات متنوعى را مىپردازند و چقدر خوب است كه مبالغ جمعآورى شده تحت عنوان صندوق واحد، براى امورات مشخص، هزينه شود.
پيشنهادات تحقيق
1. تقويت شناخت و بررسى جامع نسبت به آيات و روايات در موضوع رابطه حج و اقتصاد؛
2. نيازسنجى و تعيين ساز و كارهاى لازم براى تهيه كالاها و عناصر اقتصادى با تأكيد بر توليد و