181سالانه كه از محل واردات انبوه سوغات از حج، تعداد زيادى فرصت شغلى در اثر كاهش توليد يا حتى ورشكستگى بنگاههاى داخلى از دست مىرود يا اينكه مشاغل بالقوه ايجاد نمى گردد.
4. عدم رعايت شئونات و تحقير ايرانيان
در ميان خريداران كالاهاى بى كيفيت، حضور ايرانىها پررنگتر است، بهطورى كه برخى دستفروشهاى آفريقايى، بهصورت الكن، به زبان فارسى صحبت مىكنند و برخى دستفروشان كالاهاى نازل، ايرانىها را از بهترين خريداران خود بهشمار مىآورند.
همچنين تردد زائران ايرانى در بازارها چهره ناخوشايندى از حجاج ايرانى در اذهان ديگر مسلمين ايجاد كرده است. در عربستان رسم بر آن است در نوبت پنجگانه نماز جماعت، تمام مغازهها و بازارها تعطيل مىشود و همه به نماز مىايستند، اما در همين حال مشاهده مىشود برخى از هموطنان در مقابل فروشگاهها در انتظار بازگشت صاحبان مغازهها هستند.
برخى زائران ايرانى از رفتار بعضى فروشندگان رضايت ندارند. به گفته آنان، در برخى از فروشگاههاى گران شهر، بهگونهاى با ايرانىها رفتار مىكنند كه گويى توان خريد كالاهاى لوكس را ندارند و رفتار آنها موجب مىشود، از خريد در آن فروشگاه منصرف شوند. برخى از اين فروشندگان به محض مشاهده سرگردانى ايرانىها در فروشگاهها، آنها را به بخش ارزان قيمت يا مشمول تخفيف هدايت مىكنند. اين درحالى است كه ايرانىها هر سال، هزينه قابل توجهى را در حج تمتع و عمره -بسيار بيش از حجاج ساير كشورها - براى خريد سوغاتى در عربستان صرف مىكنند.
در برخى مواقع، متصديان فروشگاههاى لوكس، از حضور ايرانىها در اين مراكز خريد تعجب مىكنند و طعنه مىزنند كه مگر شما با آمريكا رابطه برقرار كردهايد كه اجناس آمريكايى مىخريد و آيا تحريم آمريكا براى ايران شكسته شده است! و حتى مأموران كشور عربستان، برخى توهينها را نسبت به زوار ايرانى روا مىدارند.
سخن پايانى
در اين نوشتار درباره اقتصاد حج كه در سطوح خرد، كلان، توسعه، منطقه اى، بينالملل و جهانى شدن قابل بررسى است، بيشتر به بازار حج پرداخته شده كه موارد زير، به سطوح مختلف فوق مرتبط است.
1. افزايش تقاضاى حج
تقاضاى حج عمره ركوردى جديد بر جاى گذاشته، زيرا تعداد رواديد سفرى كه براى عمره در سال 2011 صادر گرديد چهل درصد بيش از سال قبل از آن بوده است. طبق برآورد كميته حج و عمره اتاق