177مذهبى مانند سجاده و تسبيح و همچنين لباس، پارچه، كيف، وسايل زينتى، لوازم آرايش، عطر، ادكلن، وسايل الكترونيكى، اسباب بازى، ساعت مچى و دوربين، و براى حجاج كشورهاى آفريقايى، اندونزى و پاكستانى، جواهرات اصل و بدل، و براى عربها بهويژه اعراب ساكن شمال آفريقا، البسه آماده و رنگارنگ با طرحهاى گوناگون و بسيار متنوع ارائه مىكنند.
در بازارهاى مدينه نيز در هر فروشگاهى، هر نوع كالاى چينى از تسبيح، مهر، قبلهياب و جانماز تا كالاهايى كه شايد چندان با شرايط فرهنگ اسلامى و منطقه سازگار نباشند، يافت مىشود.
در واقع مىتوان گفت كه وجود بازارهاى پر رونق - حتى با وجود كالاهاى عموماً بى كيفيت - براى عربستان يك مزيت بزرگ به شمار مىرود و بخشى از توليدات كشور ميزبان نيز - اگرچه محدود - به فروش مىرسد.
در حقيقت گردش مالى حج بيشتر از اين رقم است؛ زيرا برخى از توليد كنندگان كالا و خدمات براى فرار از ماليات، درآمدهاى خود را كمتر از حد واقعى اعلام و برخى ديگر نيز براى جلوگيرى از افزايش رقبا درآمد خود را غير واقعى و كمتر گزارش مىكنند.
خريد از محصولات كشور ميزبان و سوغاتى، جزيى از فرهنگ سفر، از جمله سفر حج است، اما در عربستان، كمتر كالاى ساخت آن كشور را مىتوان يافت. زيرا بازارهاى اين كشور- بهويژه در موسم حج - به تصاحب شركتهاى خارجى، از جمله چينى در مىآيد كه به علت تنوع كالاهاى زائر پسند و قيمت پايين - آن هم به دليل توليد انبوه و كيفيت نازل - زائرانى را كه قدرت خريد پايينى دارند و اكثريت را تشكيل مىدهند - از جمله ايرانيان را - گاه از سر ناچارى به سوى خود جلب مىكنند.
ارزش سوغاتى كه حجاج، سالانه در مكه و مدينه خريد مىكنند، حداقل 5 ميليارد دلار برآورد مىشود. 1
نقش ايرانيان در عرضه و تقاضا
1. طرف عرضه
در بازارهاى عربستان براى هر سليقهاى كالايى عرضه مىشود كه هيچ يك از آنان ايرانى نيست، درحالىكه ايران يكى از بزرگترين كشورهاى منطقه آسياى جنوب غربى از نظر منابع توليد و نيروى كار تحصيل كرده است و صنايع دستىاش بهخصوص فرش و قاليچه دستباف ايرانى قرنهاست كه در جهان كم نظير و در برخى موارد بىنظير است و متقاضيان زيادى در جهان دارد. همچنين پسته، زعفران