166داد وتنوع بخشيد كه حج، بالقوه يكى از محورىترين گزينهها براى افزايش درآمد است.
اين مقاله كه با روش توصيفى - تحليلى و جمعآورى اطلاعات كتابخانه اى، اسنادى و آمارى نگارش يافته، به مطالعه اقتصاد حج و نقش كشورمان و ساير كشورهاى اسلامى در آن، پرداخته و در بخش پايانى، پيشنهادهايى ارائه نموده است.
واژگان كليدى: هويت، كشورهاى اسلامى، گردشگرى فرهنگى و مذهبى، اقتصاد حج، بازار مسلمين، عرضه و تقاضا در بازار حج.
مقدمه
كشورهاى اسلامى درحالىكه قريب به يك چهارم مساحت زمين و نيز نزديك به يك چهارم جمعيت جهان را در اختيار دارند و از طرفى نزديك به نيمى از نفت جهان در كشورهاى اسلامى توليد مىشود؛ از لحاظ توليد ناخالص ملى و صادرات جهانى، سهم بسيار كمى دارند. البته همين سهم ناچيز هم شامل استخراج، فروش و صادرات مواد خام است. از سوى ديگر بازار اين كشورها و از جمله بازار مكه و مدينه در ايام برگزارى مناسك حج اكثرا در اختيار كشورهاى ديگر و شركتهاى بينالمللى است.
اين مقاله كه با روش توصيفى - تحليلى و جمعآورى اطلاعات كتابخانهاى، اسنادى و آمارى نگارش يافته، به موضوع «اقتصاد و بازار حج با تأكيد بر رفتار اقتصادى ايرانيان و نگاهى به كشورهاى اسلامى در آن» پرداخته است. در فصول بعدى مقاله، مباحثى همچون كليات، اقتصاد حج در سطوح خرد، كلان، توسعه، منطقه اى، بينالملل و جهانى شدن، بازار حج، منابع و منافع عربستان، نقش ايرانيان در طرف عرضه و تقاضا و اثرات تقاضاى ايرانيان مطرح شده است. در بخش آخر نيز سخن پايانى، نتيجه گيرى و ارائه پيشنهادها قرار گرفته است.
كليات
خدمات گردشگرى مىتوانند به افزايش درآمد، اشتغال، عايدات ارزى و درآمدهاى مالياتى كمك كنند( UNCTAD,1998). منافع اقتصادى و اجتماعى برآمده از توسعه گردشگرى، از جمله خدمات تجارى و حمل و نقل با تقويت رقابت پذيرى بخشهاى توليد سنتى، مىتواند به كاهش فقر در كشورهاى در حال توسعه كمك كند. در بسيارى از كشورهاى در حال توسعه، گردشگرى به مثابه يك جزء اساسى توسعه اقتصادى قلمداد شده و گاهى از آن بهعنوان نوشداروى اقتصادهاى شكننده ياد مىشود ( Piran ، 2002).