165
نگاهى كلى به اقتصاد و بازار حج (با تأكيد بر رفتار اقتصادى ايرانيان و نگاهى به كشورهاى اسلامى در آن)
سيد محمدحسن مصطفوى 1
چكيده
مسلمانان جهان با حدود 1/5 ميليارد نفر جمعيت و نيز وسعت سرزمينى قابل توجه كه نزديك به يكچهارم مساحت زمين است و با وجود داشتن نيمى از نفت جهان، بهگونهاى كه حتى شش كشور فقير اسلامى مانند افغانستان و پاكستان، حدود 500 ميليارد بشكه ذخاير نفتى دارند كه بالقوه ثروتى سرشار است، تنها 4/7 درصد از توليد ناخالص جهانى و كمتر از 8 درصد از صادرات جهانى را در سال 2005 به خود اختصاص دادهاند و پس از اروپا، آسيا و آمريكاى شمالى مكان چهارم را داشتهاند. اين درحالى است كه كشورهاى اسلامى مىتوانند از اين ظرفيت عظيم معنوى، فرهنگى و مادى در سطوح خرد، كلان، توسعهاى، منطقهاى، بينالمللى و جهانى شدن، به نحو مطلوبى بهرهمند شوند كه حج يكى از مظاهر آن است. اما بررسىها نشان مىدهد كه وضعيت بالفعل بازار حج و نقش كشورهاى اسلامى، از جمله ايران در آن نامطلوب است.
ايران بهعنوان قدرت فرهنگى و اقتصادى منطقه، ظرفيت عظيمى براى به فعليت رساندن اهداف اقتصادى و نيز منافع ملى در مركزىترين نماد بازار مسلمين (حج) دارد؛ بهويژه كه تا ده سال آينده با ادامه وضعيت فعلى از نظر استخراج، صادرات و درآمد ارزى نفت، درآمد كشور از محل صدور نفت و فرآوردههاى آن چندان مناسب نيست و مىبايد در هزينه ارزى تا حد ممكن صرفهجويى نمود. از سوى ديگر، بايد درآمدهاى ارزى غير نفتى را افزايش