95 كمال محبت است، آنچه دلالت بر اين ركن همراه با كمال كرنش دارد اصل تأله والوهيت يعنى تعبد است. وتعبد آنگونه كه ابن قيم گفته آخرين مرتبه محبت مىباشد. گفته مىشود حبّ، او را به عبادت كشانده وديوانه كرده است، اين جمله وقتى گفته مىشود كه به جهت محبوبش كرنش كند. 1 ولذا شيخ الاسلام ابن تيميه گفته: عابد، محبّ خاضع است، به خلاف كسى كه فردى را دوست دارد ولى براى او خضوع نمىكند، بلكه او را دوست دارد تا به واسطه او به محبوبى ديگر برسد. وبه خلاف كسى كه خضوع مىكند بر كسى كه او را دوست ندارد، همانگونه كه براى ظالم خضوع مىنمايد، در نتيجه اين دو مورد، عبادت محض به حساب نمىآيد. 2
نقد وبررسى
در ركن اوّل، ما هم با آنان مشتركيم؛ زيرا ما هم ركن اوّل عبادت را كمال خضوع مىدانيم.
ولى در مورد ركن دوم اگر مقصود از كمال حبّ محبتى باشد كه ناشى از جامعيت محبوب در كمالات واستقلال او در آنهاست همانگونه كه از ظاهر آن عبارت استفاده مىشود آنجا كه مىگويد: «كمال حبّ به اصل تأله باز مىگردد»، ما نيز اين ركن را قبول داريم، ولى ركن دوم را همان منشأ كمال الحب مىدانيم كه عبارت باشد از اعتقاد به الوهيت محبوب. آرى، اختلاف ما با وهابيان در صغراى بحث است يعنى