117عزيزالدين نسفى نيز درباره انسان كامل، گفتارى بهتر از ديگران آورده است:
انسان كامل آن است كه در شريعت و طريقت و حقيقت تمام باشد و اگر اين عبارت را فهم نمىكنى، به عبارت ديگر بگويم: بدان كه انسان كامل، آن است كه او را چهار چيز به كمال باشد: اقوال نيك، افعال نيك، اخلاق نيك و معارف.
اى درويش! جمله سالكان كه در سلوكند، در اين مانند و كار سالكان اين است كه اين چهار چيز را به كمال رسانند. هركس كه اين چهار چيز را به كمال رسانيد، به كمال خود رسيد. اى بسا كس كه در اين راه آمدند و در اين راه فرو رفتند و به مقصد نرسيدند و مقصود حاصل نكردند. پس چون مقام انسان كامل را دانستى، اكنون بدان كه اين انسان كامل، اسامى بسيار دارد به اضافات و اعتبارات، به اسامى مختلفه كه ذكر كردهاند و جمله آنها راست است.
اى درويش! انسان كامل را شيخ و پيشوا و هادى و مهدى گويند و دانا و بالغ و كامل و مكمل گويند و امام و خليفه و قطب و صاحب زمان گويند. اين انسان كامل هميشه در عالم باشد و زيادت از يكى نباشد. چون آن يگانه عالم از اين دنيا در گذرد، يكى ديگر به مرتبه وى رسد و به جاى وى نشيند تا عالم بىدل نباشد.
جايگاه و مقام انسان كامل بهگونهاى است كه در ملك و ملكوت و جبروت، هيچ چيز بر وى پوشيده نمانده است؛ اشياء را كماهى و حكمت اشياء را كماهى مىداند و مىبيند. آنها