43 يَأْتِي عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ وُجُوهُهُمْ وُجُوهُ الآدَمِيِّينَ وَ قُلُوبُهُمْ قُلُوبُ الشَّيَاطِينِ ... السُّنَّةُ فِيهِمْ بِدْعَةٌ وَ الْبِدْعَةُ فِيهِمْ سُنَّة. ¹

زمانى بر مردم خواهد آمد كه چهره‌هايشان چهره آدميان است. اما دل‌هايشان دل‌هاى شياطين... . سنت در ميان آنان بدعت و بدعت در ميان آنها سنت شمرده مى‌شود.

6. عوامل انتشار بدعت

بدعت، يك عمل اختيارى است كه به وسيله بدعتگذار انجام مى‌شود و مانند كارهاى اختيارى ديگر انسان داراى عوامل بسيارى است كه به‌تدريج به راهى غير از راه خداى متعال كشيده مى‌شود. اين نكته در حديثى كه ابن مسعود از حضرت رسول اكرم(ص) نقل كرده، به خوبى بيان شده است:

خَطَّ رَسُولُ اللهِ خَطّاً بِيدِهِ ثُمَّ قَالَ: هَذَا سَبِيلُ اللهِ مُسْتَقِيماً. ثُمَّ خَطَّ خُطُوطاً عَنْ يمِينِ ذَلِكَ وَ عَنْ شِمَالِهِ، ثُمَّ قَالَ: وَ هَذِهِ السُّبُلُ لَيسَ مِنْ سَبِيلٍ إلاّ وَ عَلَيهِ شَيطَانٌ يدْعُوا إلَيهِ. ثُمَّ قَرَأَ: وَ أَنَّ هذا صِراطِي مُسْتَقِيماً فَاتَّبِعُوهُ وَ لا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبِيلِهِ . ²

رسول خدا با دست خود خطى رسم كرد و فرمود: «اين راه مستقيم خداست». سپس چند خط از راست و چپ آن خط رسم كرد و فرمود: «هيچ‌يك از اين راه‌ها نيست، مگر اينكه بر سر آن شيطانى است كه مردم را به سوى آن مى‌خواند». آن‌گاه اين آيه را تلاوت فرمود: «و [بدانيد] اين است راه راست من. پس، از آن پيروى كنيد و از راه‌ها[ى ديگر] كه شما را از راه وى پراكنده مى‌سازد، پيروى مكنيد».