90انسان در شهر مكه احساس امنيت خاطر و آزادى بيشترى مىكند؛ بهگونهاى كه بيشتر اوقات، انسان تعلقات دنيوى را فراموش يا كمتر احساس دلتنگى و غربت مىكند. انسان در هر ساعت از شبانهروز كه اراده كند، مىتواند آزادانه به زيارت كعبه برود و با خداى خود راز و نياز كند و هيچ ممانعتى هم وجود ندارد. اين يك تجربه شيرين اجتماعى است. تجربهاى كه براى يكبار هم كه شده است، امت اسلامى با وجود تفاوت مليّتى، نژادى، زبانى و... آن را در مراسم چند روزه حج، در خانه مشترك خود، خانهاى كه آزاد و رها از هرگونه مالكيت شخصى است، در كنار برادران و خواهران ايمانى، فارغ از هرگونه تعلقات دنيوى و به دور از هرگونه رذايل اخلاقى و اجتماعى، كسب مىكند.
نكته پايانى فصل
با توجه به آثار و بركات فردى و اجتماعى حج مىتوان گفت كه نقش حج در زندگى اجتماعى مسلمانان، نقش حياتى و اساسى است.
در حقيقت، حج دانشگاهى انسانساز است كه ارزشهاى اجتماعى، نظير: برادرى، برابرى، امنيت، نظم، تفاهم، تعامل، عفت، آزادگى و دهها ارزش ديگر اجتماعى در آن تمرين و مشق مىشود. آموزههايى كه هم به انسان