27كس ديگرى را نداشتند، دعوت شوند... .
اينجا تنها جايى است كه متن توده ايران، متن توده عرب، متن توده ترك و متن تودههاى مسلمان را به حالت طبيعىشان، نه به شكل مصنوعى با لباسهاى رسمى، در طرز تفكر طبيعى و واقعى مىتوان مشاهده كرد. اجتماعى از تودهها؛ و نه از برگزيدهها، زبدهها، اشراف، متفكران و دانشمندان، نه، نه! از متن توده مردم آنجا دعوت شدهاند. 1
جالب اينكه فراخواندهشدگان به حج، در هر سال افراد جديدى هستند، ولى فارغ از محدوديتهاى زمانى با همكيشان خود در طول تاريخ پيوند برقرار مىكنند. براى نمونه «محمد اسد» در توصيف تجربه خود از موسم حج مىنويسد:
وقتى روى آن تپه ايستادم و به دشت عرفات كه آن را نمىديدم، چشم دوختم، احساس كردم كه گويى زمينى تيرهرنگ، پيش روى من است. زمينى كه چند لحظه پيش مرده بود و اينك با حركت امواج انسانى در آن، زندگى از نو آغاز شده است. فضاى عرفات، پر از صداهاى شگفتانگيز ميليونها زن و مردى است كه در قالب بيش از 1300 حج، فاصله ميان مكه و عرفات را پياده و سواره پيمودهاند؛ زيرا صداها و