106فرهنگهاى مختلف، اما با يك آرمان قدم در وادى نور بگذارند و رهسپار قبله آمال آزادى، رشد، وحدت، استقلال و رهايى شوند و مظاهر شرك، نفاق و فساد را نفى كنند! 1
البته مىتوان به ظرفيت تبليغى حج در صحنه بينالمللى از دو ديدگاه درونمرزى و برونمرزى نگريست. از ديدگاه درونمرزى، از آنرو كه كنگره حج متشكل از انسانهاى مؤمن برگزيدهاى است كه به نمايندگى از مسلمانان نقاط مختلف جهان تشكيل مىشود، اگر اين نمايندگان به وظايف خود، در قبال حج آگاهى يابند، مىتوانند با تعامل، گفتوگو و تأكيد بر مشتركات اسلامى، زمينهساز وحدت بيشتر مسلمانان شوند و از بسيارى مشكلات كه ناشى از بىخبرى است، از جمله بىاعتنايى و بدبينى به هم، رفع مشكل كنند.
در واقع، اين ديدگاه مىتواند از نظر اجتماعى موجب تقويت مسلمانان و نزديك كردن روابط آنها به هم شود. به يقين در اين زمينه، تشكيل همايشهاى بينالمللى و انتشار كتاب، جزوه، خبرنامه مشترك و... بسيار تأثيرگذار خواهد بود.
از ديدگاه برونمرزى هم، حج مىتواند همايشى جهانى باشد كه مسلمانان، مفاهيم عالى اسلام، ديدگاهها و